Sadaka ve Kültürümüzdeki Yansımaları
8. sınıf · Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
İyilikleri maddi yardım, davranışla sadaka ve sadaka-i cariye diye ayır; sadaka taşı, vakıf, imaret gibi kültür ögelerini tanı; sadakanın adabını öğren.
Parçalar
- Sadaka: Allah’ın rızasını kazanmak için gönüllü olarak yapılan her türlü iyilik ve yardımdır. Zekâttan farkı; belirli bir miktarı, zamanı ve zenginlik şartı olmamasıdır. Zengin de yoksul da sadaka verebilir.
- Davranışla sadaka: Hadislerde güler yüz göstermenin, güzel söz söylemenin, yol sorana yol göstermenin, birine yardım etmenin ve yoldan insanlara zarar veren şeyi kaldırmanın sadaka olduğu bildirilir. Bu yüzden “Verecek bir şeyim yok.” diyen kimse de sadaka verebilir.
- Fitre (fıtır sadakası): Ramazan ayına ulaşan ve temel ihtiyaçlarından fazla malı olan Müslümanların, bayram namazından önce ihtiyaç sahiplerine verdiği sadakadır. Miktarı her yıl bir kişinin bir günlük yiyecek ihtiyacı esas alınarak belirlenir.
- Sadaka-i cariye: “Akıp giden, süren sadaka” demektir. Çeşme, okul, hastane, köprü, ağaç gibi insanların uzun süre yararlandığı kalıcı eserlerdir. Bir hadiste, insan öldükten sonra da sevabı süren işler arasında sadaka-i cariye, yararlanılan ilim ve dua eden hayırlı evlat sayılır.
- Sadaka taşı: Osmanlı şehirlerinde cami avlularına ve sokak köşelerine dikilen, üstünde oyuk bulunan taş sütunlardır. Hayırseverler oyuğa para bırakır; ihtiyaç sahibi kimseye görünmeden yalnız ihtiyacı kadarını alırdı.
- Vakıf: Bir kişinin malını ve o malın gelirini, sürekli olmak üzere bir hayır işine ayırmasıdır. Camiler, okullar, hastaneler, köprüler, çeşmeler vakıflarla yapılmış ve yaşatılmıştır.
- İmaret (aşevi): Yoksullara, öğrencilere ve yolculara ücretsiz yemek dağıtan vakıf kurumudur. Çoğunlukla bir külliyenin parçasıdır.
- Sebil ve hayır çeşmesi: Gelip geçenlerin su içmesi için hayır olarak yaptırılan yapılardır. Sebillerde su, görevlilerce bardakla ikram edilirdi.
- Darüşşifa: “Şifa yurdu” demektir. Vakıflarca kurulan ve giderleri vakıf gelirleriyle karşılanan hastanelerdir. Selçuklu ve Osmanlı şehirlerinde pek çok örneği vardır.
- Zimem defteri: Bakkalların veresiye borçlarını yazdığı defterdir. Anlatıldığına göre Osmanlı döneminde Ramazan ayında varlıklı kişiler, tanımadıkları mahallelerdeki bakkallara gider, defterdeki borçları kime ait olduğunu sormadan öderdi.
- Askıda ekmek: Fırından ekmek alan kişinin fazladan bir ekmeğin parasını ödemesi; ihtiyacı olanın da gelip o ekmeği ücretsiz almasıdır. Bugün de süren bir yardımlaşma geleneğidir.
Görevler
- “Bu hangi tür sadaka?” etkinliğinde dokuz iyiliği üç başlığa ayır.
- “Kültürümüzdeki izleri bul” etkinliğinde anlatılan yedi kurum ve geleneği metinde bul.
- “Sadakanın adabı” etkinliğinde sekiz davranışı değerlendir.
Kazanımlar
- DKAB.8.2.2 Sadaka kapsamında değerlendirilen davranışları kendi hayatına yansıtabilme
- DKAB.8.2.3 Zekât ve sadaka ibadetinin kültürümüze yansımalarını müşahede edebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Asr Suresi ve Anlamı: Asr suresinin okunuşunu ve anlamını ayet ayet eşleştir, insanı ziyandan kurtaran dört özelliği günlük hayatla ilişkilendir.
- Ayetelkürsi: Anlamı ve Mesajı: Ayetelkürsi’nin okunuşunu anlamıyla buluştur, kavramlarını bul, mesajlarını günlük hayatla ilişkilendir ve ayetten çıkarılan yargıları ayıkla.
- Dinin Korumayı Amaçladığı Temel Haklar: Günlük davranışları ve ayetleri can, akıl, din, nesil ve mal sütunlarına yerleştir; dinin toplum hayatındaki işlevini metinde bul.
- Her Şey Bir Ölçüyle: Laboratuvarda suyu kaynat, bilyeyi düşür, Dünya modelini döndür: aynı koşulda hep aynı sonucu gör ve evrendeki ölçüyü kader ve kaza inancıyla yorumla.
- Kader, Emek ve Tevekkül: Kader, kaza, emek, rızık, tevekkül ve sünnetullah kavramlarını günlük hayat durumlarıyla bağlamına uygun kullanarak çözümle.
- Külliye: Medeniyetin Merkezi: Cami, medrese, darüşşifa, imaret, kütüphane ve hamamdan oluşan bir külliyede dolaş; yapıları hizmet başlıklarına ayır, vakıf gelirini dağıtıp hepsini çalıştır.