Evrendeki Düzen

5. sınıf · Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi

Dünya'yı Güneş'e yaklaştırıp uzaklaştır, dönüşünü yavaşlat, vadide suyun yolculuğunu izle; gözlemlerinden evrendeki ölçü ve uyuma ilişkin akıl yürüt.

Parçalar

  • Güneş: Kendi ışığını ve ısısını üreten bir yıldızdır. Dünya'yı aydınlatır, ısıtır; gölün suyunu buharlaştırarak su döngüsünü de başlatır.
  • Dünya: Kendi çevresinde yaklaşık 24 saatte bir döner; bu yüzden gece ile gündüz art arda gelir. Güneş'in çevresindeki turunu yaklaşık 365 günde tamamlar. Çizgi, Dünya'nın döndüğü ekseni gösterir.
  • Ay: Dünya'nın çevresinde dolanır. Evreleri yaklaşık 29,5 günde bir aynı sırayla tekrarlanır; bu düzen sayesinde insanlar ayları hesaplayabilmiştir.
  • Dünya'nın yolu (yörünge): Dünya her yıl Güneş'in çevresinde aynı yoldan geçer. Mevsimler de her yıl aynı sırayla gelir: ilkbahar, yaz, sonbahar, kış.
  • Suyun sıvı kaldığı kuşak: Bu modelde Güneş'e ne çok yakın ne çok uzak olan bölge. Daha yakında su kaynar, daha uzakta donar. Dünya bugün bu kuşağın içinde döner.
  • Göl: Güneş ısıttıkça yüzeyindeki su buhara dönüşüp havaya yükselir (buharlaşma). Göl her gün su verir ama yağmur ve derelerle yeniden dolar.
  • Bulut: Yükselen su buharı yukarıda soğuyunca küçük su damlacıklarına dönüşür (yoğuşma); bulutu bu damlacıklar oluşturur. Bulut ağırlaşınca yağmur ya da kar yağar.
  • Dere: Dağlara yağan yağmur ve eriyen kar, derelerde toplanıp göle geri akar. Böylece su kaybolmaz, döner durur.

Görevler

  1. Dünya'yı Güneş'e çok yaklaştır, sonra çok uzaklaştır. İki uçta da yeryüzündeki suya ne olduğuna bak.
  2. Dünya'nın kendi çevresinde dönüşünü yavaşlat. Bir gün 10 günden uzun sürünce gece ile gündüze ne olduğunu gözle.
  3. Su döngüsünde bir damlanın yolculuğunu buharlaşmadan akışa kadar baştan sona izle.
  4. "Düzeni bul" bölümündeki dört soruyu da doğru cevapla.

Kazanımlar

  • DKAB.5.1.1 Evrendeki mükemmel düzene ilişkin akıl yürütebilme
  • DKAB.5.1.2 Evrendeki mükemmel düzenden hareketle Allah’ın (cc) varlığı ve birliğini müşahede edebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
  • Allah’ın Varlığının Delilleri: Büyütülmüş bir arı peteğinde hücre biçimini değiştirip harcanan duvarı karşılaştır, kesitli göz modelinde göz bebeğini ve merceği çalışırken izle; gözlemlerini nizam ve gaye delilleriyle eşleştir.
  • Caminin Bölümleri: Klasik bir Osmanlı camisinin avlusunda, içinde ve çevresinde dolaş; bölümleri iç ve dış diye ayır, kubbeyi saydamlaştırıp yükün ayaklara inişini gör.
  • İhlas Suresi ve Anlamı: İhlas suresinin okunuşunu ve anlamını ayet ayet eşleştir, Allah’ın birliğiyle ilgili mesajlarını yorumla.
  • Kureyş Suresi ve Anlamı: Kureyş suresinin okunuşunu ve anlamını ayet ayet eşleştir, nimet ve şükür mesajını günlük hayatla ilişkilendir.
  • Kültürümüzden Cami Örnekleri: Türkiye haritası üzerindeki altı caminin maketlerinden ikisini seç; döner kaidelerde yan yana incele, kubbe, minare, avlu ve malzeme gibi özelliklerini karşılaştır.