Evrendeki Düzen
5. sınıf · Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
Dünya'yı Güneş'e yaklaştırıp uzaklaştır, dönüşünü yavaşlat, vadide suyun yolculuğunu izle; gözlemlerinden evrendeki ölçü ve uyuma ilişkin akıl yürüt.
Parçalar
- Güneş: Kendi ışığını ve ısısını üreten bir yıldızdır. Dünya'yı aydınlatır, ısıtır; gölün suyunu buharlaştırarak su döngüsünü de başlatır.
- Dünya: Kendi çevresinde yaklaşık 24 saatte bir döner; bu yüzden gece ile gündüz art arda gelir. Güneş'in çevresindeki turunu yaklaşık 365 günde tamamlar. Çizgi, Dünya'nın döndüğü ekseni gösterir.
- Ay: Dünya'nın çevresinde dolanır. Evreleri yaklaşık 29,5 günde bir aynı sırayla tekrarlanır; bu düzen sayesinde insanlar ayları hesaplayabilmiştir.
- Dünya'nın yolu (yörünge): Dünya her yıl Güneş'in çevresinde aynı yoldan geçer. Mevsimler de her yıl aynı sırayla gelir: ilkbahar, yaz, sonbahar, kış.
- Suyun sıvı kaldığı kuşak: Bu modelde Güneş'e ne çok yakın ne çok uzak olan bölge. Daha yakında su kaynar, daha uzakta donar. Dünya bugün bu kuşağın içinde döner.
- Göl: Güneş ısıttıkça yüzeyindeki su buhara dönüşüp havaya yükselir (buharlaşma). Göl her gün su verir ama yağmur ve derelerle yeniden dolar.
- Bulut: Yükselen su buharı yukarıda soğuyunca küçük su damlacıklarına dönüşür (yoğuşma); bulutu bu damlacıklar oluşturur. Bulut ağırlaşınca yağmur ya da kar yağar.
- Dere: Dağlara yağan yağmur ve eriyen kar, derelerde toplanıp göle geri akar. Böylece su kaybolmaz, döner durur.
Görevler
- Dünya'yı Güneş'e çok yaklaştır, sonra çok uzaklaştır. İki uçta da yeryüzündeki suya ne olduğuna bak.
- Dünya'nın kendi çevresinde dönüşünü yavaşlat. Bir gün 10 günden uzun sürünce gece ile gündüze ne olduğunu gözle.
- Su döngüsünde bir damlanın yolculuğunu buharlaşmadan akışa kadar baştan sona izle.
- "Düzeni bul" bölümündeki dört soruyu da doğru cevapla.
Kazanımlar
- DKAB.5.1.1 Evrendeki mükemmel düzene ilişkin akıl yürütebilme
- DKAB.5.1.2 Evrendeki mükemmel düzenden hareketle Allah’ın (cc) varlığı ve birliğini müşahede edebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
- Allah’ın Varlığının Delilleri: Büyütülmüş bir arı peteğinde hücre biçimini değiştirip harcanan duvarı karşılaştır, kesitli göz modelinde göz bebeğini ve merceği çalışırken izle; gözlemlerini nizam ve gaye delilleriyle eşleştir.
- Caminin Bölümleri: Klasik bir Osmanlı camisinin avlusunda, içinde ve çevresinde dolaş; bölümleri iç ve dış diye ayır, kubbeyi saydamlaştırıp yükün ayaklara inişini gör.
- İhlas Suresi ve Anlamı: İhlas suresinin okunuşunu ve anlamını ayet ayet eşleştir, Allah’ın birliğiyle ilgili mesajlarını yorumla.
- Kureyş Suresi ve Anlamı: Kureyş suresinin okunuşunu ve anlamını ayet ayet eşleştir, nimet ve şükür mesajını günlük hayatla ilişkilendir.
- Kültürümüzden Cami Örnekleri: Türkiye haritası üzerindeki altı caminin maketlerinden ikisini seç; döner kaidelerde yan yana incele, kubbe, minare, avlu ve malzeme gibi özelliklerini karşılaştır.