Yazıda Kural: Yazım, Noktalama, Bağdaşıklık

9–12. sınıf · Türk Dili ve Edebiyatı

Bir deneme taslağındaki gizli yazım ve noktalama yanlışlarını bul, kopuk cümleleri bağla, açık ve örtük iletiyi ayır.

Parçalar

  • Yazım: Taslaktaki yazım düzeltmeleri: sıfat yapan -ki bitişik (akşamki); “şey” her zaman ayrı (bir şey); bağlaç olan da / de ayrı (sözler de); bulunma eki -da / -de bitişik (kâğıtta); “herkes” ve “yalnız” sözcüklerinin doğru yazımı.
  • Noktalama: Taslaktaki noktalama düzeltmeleri: sıralanan eş görevli sözcükler arasına virgül (sevinç, öfke, özlem); soru cümlesinin sonuna soru işareti; özel ada gelen çekim ekinden önce kesme işareti (İstanbul’un).
  • Bağdaşıklık ögeleri: Cümleleri birbirine dil ögeleriyle bağlamaya bağdaşıklık denir. Taslakta üç örnek var: karşıtlık bildiren bağlantı ögesi (ancak), neden bildiren bağlantı ögesi (çünkü) ve önceki cümledeki bir adı gösteren zamir (onunla: gönderim).
  • Açık ve örtük ileti: Açık iletide duygu ya da düşünce adıyla söylenir (“Çok yalnızdım.”). Örtük iletide söylenmez; bir davranış ya da görüntü üzerinden sezdirilir (“Sofraya iki tabak koydum; birini geri kaldırdım.”).

Görevler

  1. Taslakta gizli dokuz yazım ve noktalama yanlışını bul ve düzelt.
  2. Üç kopuk zinciri, cümleler arasındaki ilişkiye uyan bağlantı ögesiyle onar.
  3. Altı cümleyi açık ileti ve örtük ileti olarak ayır.

Kazanımlar

  • TDE4.3 Duygularını ifade ederken sözü etkili ve güzel kullanabildiği yazısında kural uygulayabilme
  • TDE4.3.1 Plan hazırlar.
  • TDE4.3.2 Düşünceyi geliştirme yollarını kullanır.
  • TDE4.3.3 Uygun söz varlığı kullanır.
  • TDE4.3.4 İletileri açık ve örtük biçimde ifade eder.
  • TDE4.3.5 Türkçe dil yapılarını uygular.
  • TDE4.3.6 Bağdaşıklık ögelerini kullanır.
  • TDE4.3.7 Yazım kurallarını uygular.
  • TDE4.3.8 Noktalama kurallarını uygular.

Bunları da deneyebilirsin

  • Edebî Metni Dinleme ve Çözümleme: Bir öyküyü bölüm bölüm dinle, duraklarda sonraki olayı tahmin et; anlam haritasını kur ve olaylar arasındaki ilişkiyi belirle.
  • Karakterin Zaman İçindeki Değişimi: Bir anıdan kanıt cümleleri bul, karakterin duygu eğrisini noktaları sürükleyerek kur ve ikinci bir karakterin eğrisiyle karşılaştır.
  • Şiir dinletisi hazırlığı (Yakında): Öğrenci dizelerde vurgulanacak sözcüklere ve duraklara işaret koyar, sistem bu işaretlere göre şiiri seslendirir; şiirleri tema ekseninde sıralayıp dinleti akışını kurar.