Yazıda Kural: Yazım, Noktalama, Bağdaşıklık
9–12. sınıf · Türk Dili ve Edebiyatı
Bir deneme taslağındaki gizli yazım ve noktalama yanlışlarını bul, kopuk cümleleri bağla, açık ve örtük iletiyi ayır.
Parçalar
- Yazım: Taslaktaki yazım düzeltmeleri: sıfat yapan -ki bitişik (akşamki); “şey” her zaman ayrı (bir şey); bağlaç olan da / de ayrı (sözler de); bulunma eki -da / -de bitişik (kâğıtta); “herkes” ve “yalnız” sözcüklerinin doğru yazımı.
- Noktalama: Taslaktaki noktalama düzeltmeleri: sıralanan eş görevli sözcükler arasına virgül (sevinç, öfke, özlem); soru cümlesinin sonuna soru işareti; özel ada gelen çekim ekinden önce kesme işareti (İstanbul’un).
- Bağdaşıklık ögeleri: Cümleleri birbirine dil ögeleriyle bağlamaya bağdaşıklık denir. Taslakta üç örnek var: karşıtlık bildiren bağlantı ögesi (ancak), neden bildiren bağlantı ögesi (çünkü) ve önceki cümledeki bir adı gösteren zamir (onunla: gönderim).
- Açık ve örtük ileti: Açık iletide duygu ya da düşünce adıyla söylenir (“Çok yalnızdım.”). Örtük iletide söylenmez; bir davranış ya da görüntü üzerinden sezdirilir (“Sofraya iki tabak koydum; birini geri kaldırdım.”).
Görevler
- Taslakta gizli dokuz yazım ve noktalama yanlışını bul ve düzelt.
- Üç kopuk zinciri, cümleler arasındaki ilişkiye uyan bağlantı ögesiyle onar.
- Altı cümleyi açık ileti ve örtük ileti olarak ayır.
Kazanımlar
- TDE4.3 Duygularını ifade ederken sözü etkili ve güzel kullanabildiği yazısında kural uygulayabilme
- TDE4.3.1 Plan hazırlar.
- TDE4.3.2 Düşünceyi geliştirme yollarını kullanır.
- TDE4.3.3 Uygun söz varlığı kullanır.
- TDE4.3.4 İletileri açık ve örtük biçimde ifade eder.
- TDE4.3.5 Türkçe dil yapılarını uygular.
- TDE4.3.6 Bağdaşıklık ögelerini kullanır.
- TDE4.3.7 Yazım kurallarını uygular.
- TDE4.3.8 Noktalama kurallarını uygular.
Bunları da deneyebilirsin
- Edebî Metni Dinleme ve Çözümleme: Bir öyküyü bölüm bölüm dinle, duraklarda sonraki olayı tahmin et; anlam haritasını kur ve olaylar arasındaki ilişkiyi belirle.
- Karakterin Zaman İçindeki Değişimi: Bir anıdan kanıt cümleleri bul, karakterin duygu eğrisini noktaları sürükleyerek kur ve ikinci bir karakterin eğrisiyle karşılaştır.
- Şiir dinletisi hazırlığı (Yakında): Öğrenci dizelerde vurgulanacak sözcüklere ve duraklara işaret koyar, sistem bu işaretlere göre şiiri seslendirir; şiirleri tema ekseninde sıralayıp dinleti akışını kurar.