Argüman Haritası ve Akıl Yürütme
10. sınıf · Felsefe
Kartlarla öncül ve sonuçtan bir argüman kur, geçerliliğini denetle; bir öncülü değiştirip sonucun düştüğünü gör, safsataları tanı.
Parçalar
- Öncüller: Sonucu desteklemek için öne sürülen önermelerdir. Örnekte genel öncül (“Bütün memeliler omurgalıdır.”) bir kural koyar; öteki öncül (“Bütün yunuslar memelidir.”) özel durumu bu kurala bağlar. İkisinde de geçen “memeli” terimi öncülleri birbirine bağlayan orta terimdir.
- Sonuç: Öncüllerden çıkarılan önermedir: “Bütün yunuslar omurgalıdır.” Sonuç çoğu zaman “öyleyse, o hâlde, demek ki” gibi sözlerle bildirilir.
- Geçerlilik: Bir argümanda sonuç öncüllerden zorunlu olarak çıkıyorsa argüman geçerlidir. Geçerlilik, önermelerin tek tek doğru olmasıyla aynı şey değildir: doğru cümlelerden kurulmuş bir argüman da geçersiz olabilir.
- Akıl yürütme türleri: Tümdengelim genelden özele gider; öncüller doğruysa sonuç zorunludur. Tümevarım tek tek örneklerden genele gider; sonuç olasıdır. Analoji iki şey arasındaki benzerlikten sonuç çıkarır; sonuç olasıdır.
- Safsatalar: İlk bakışta ikna edici görünen ama hatalı akıl yürütmelerdir: adam karalama (kişiye saldırı), yanlış ikilem (yalnız iki seçenek sunma), çoğunluğa başvurma, korkuluk (karşı görüşü çarpıtma).
Görevler
- Kartlarla geçerli bir argüman kur ve denetleyiciyle doğrula.
- Geçerli argümanın bir öncülünü değiştirip yeniden denetle; sonucun neden düştüğünü oku.
- Altı akıl yürütmeyi türüne göre ayır: tümdengelim, tümevarım ya da analoji.
- Sekiz hatalı akıl yürütmeyi safsata türüyle eşleştir.
Kazanımlar
- FEL.10.2.2 Mantığın temel kavramlarını ve argümantasyon sürecini yorumlayabilme.
Bunları da deneyebilirsin
- Ortak Otlak: Çevre ve Sorumluluk: Dört çobanın paylaştığı otlakta sürünü yönet; kuralsız, sözlü ve kotalı düzenin otlağa ve köye ne yaptığını gör, sonucu çevre felsefesinin görüşleriyle tartış.
- Teknoloji ve insan: düşünce deneyi (Yakında): Öğrenci aracın karar kuralını seçer, sonuçları görür ve gerekçesini teraziye koyar; gemi sahnesinde parçaları değiştirdikçe "hâlâ aynı gemi mi?" sorusuna yanıtını işaretler ve yapay zekâ ile kimlik sorusuna bağlar.
- Adalet terazisi: hukuk ve felsefe (Yakında): Öğrenci bir davada "yasaya uygun ama adil mi?" sorusuyla karşılaşır, gerekçe kartlarını adalet terazisine koyar; görünmezlik yüzüğü sahnesinde karakterin davranışını seçer ve hukuk ile ahlak ayrımını tartışma panosuna yazar.