Argüman Haritası ve Akıl Yürütme

10. sınıf · Felsefe

Kartlarla öncül ve sonuçtan bir argüman kur, geçerliliğini denetle; bir öncülü değiştirip sonucun düştüğünü gör, safsataları tanı.

Parçalar

  • Öncüller: Sonucu desteklemek için öne sürülen önermelerdir. Örnekte genel öncül (“Bütün memeliler omurgalıdır.”) bir kural koyar; öteki öncül (“Bütün yunuslar memelidir.”) özel durumu bu kurala bağlar. İkisinde de geçen “memeli” terimi öncülleri birbirine bağlayan orta terimdir.
  • Sonuç: Öncüllerden çıkarılan önermedir: “Bütün yunuslar omurgalıdır.” Sonuç çoğu zaman “öyleyse, o hâlde, demek ki” gibi sözlerle bildirilir.
  • Geçerlilik: Bir argümanda sonuç öncüllerden zorunlu olarak çıkıyorsa argüman geçerlidir. Geçerlilik, önermelerin tek tek doğru olmasıyla aynı şey değildir: doğru cümlelerden kurulmuş bir argüman da geçersiz olabilir.
  • Akıl yürütme türleri: Tümdengelim genelden özele gider; öncüller doğruysa sonuç zorunludur. Tümevarım tek tek örneklerden genele gider; sonuç olasıdır. Analoji iki şey arasındaki benzerlikten sonuç çıkarır; sonuç olasıdır.
  • Safsatalar: İlk bakışta ikna edici görünen ama hatalı akıl yürütmelerdir: adam karalama (kişiye saldırı), yanlış ikilem (yalnız iki seçenek sunma), çoğunluğa başvurma, korkuluk (karşı görüşü çarpıtma).

Görevler

  1. Kartlarla geçerli bir argüman kur ve denetleyiciyle doğrula.
  2. Geçerli argümanın bir öncülünü değiştirip yeniden denetle; sonucun neden düştüğünü oku.
  3. Altı akıl yürütmeyi türüne göre ayır: tümdengelim, tümevarım ya da analoji.
  4. Sekiz hatalı akıl yürütmeyi safsata türüyle eşleştir.

Kazanımlar

  • FEL.10.2.2 Mantığın temel kavramlarını ve argümantasyon sürecini yorumlayabilme.

Bunları da deneyebilirsin

  • Ortak Otlak: Çevre ve Sorumluluk: Dört çobanın paylaştığı otlakta sürünü yönet; kuralsız, sözlü ve kotalı düzenin otlağa ve köye ne yaptığını gör, sonucu çevre felsefesinin görüşleriyle tartış.
  • Teknoloji ve insan: düşünce deneyi (Yakında): Öğrenci aracın karar kuralını seçer, sonuçları görür ve gerekçesini teraziye koyar; gemi sahnesinde parçaları değiştirdikçe "hâlâ aynı gemi mi?" sorusuna yanıtını işaretler ve yapay zekâ ile kimlik sorusuna bağlar.
  • Adalet terazisi: hukuk ve felsefe (Yakında): Öğrenci bir davada "yasaya uygun ama adil mi?" sorusuyla karşılaşır, gerekçe kartlarını adalet terazisine koyar; görünmezlik yüzüğü sahnesinde karakterin davranışını seçer ve hukuk ile ahlak ayrımını tartışma panosuna yazar.