Ortak Otlak: Çevre ve Sorumluluk

11. sınıf · Felsefe

Dört çobanın paylaştığı otlakta sürünü yönet; kuralsız, sözlü ve kotalı düzenin otlağa ve köye ne yaptığını gör, sonucu çevre felsefesinin görüşleriyle tartış.

Parçalar

  • Ortak otlak: Otlak köyün ortak malıdır: herkes kullanır, kimsenin değildir. Ot yenildikçe azalır, kalan ot kendini yeniler; kökünden tüketilen ot ise geri gelmez. Hava, su, ormanlar ve balık stokları da böyle ortak kaynaklardır.
  • Dört çobanın sürüleri: Her çoban kaç koyun otlatacağına kendisi karar verir. Fazladan bir koyunun kazancı yalnız sahibine kalır; yediği otun eksikliği ise bütün köye bölünür.
  • Köyün kuralı: Üç düzen denenir: hiç kural yok; söz var ama denetim yok; kota ve denetim. Aynı insanlar, aynı otlak; değişen yalnızca kuraldır.
  • Ot grafiği: Otlaktaki otun yıllara göre değişimini gösterir. Çizgi yataylaşıyorsa otlak kendini yenileyebiliyor, hızla düşüyorsa tüketim yenilenmeyi aşıyor demektir.
  • Kazanç çubukları: Her çobanın yıllar boyunca biriken kazancını gösterir. Kısa vadede sürüsünü büyüten kazanır; otlak tükendiğinde herkesin kazancı durur.
  • Görüşler: Ortak kaynak sorununa farklı açıklamalar ve çözümler: Hardin’in “ortak malların trajedisi”, Ostrom’un ortak yönetimi, Jonas’ın gelecek kuşaklara karşı sorumluluğu, Leopold’un toprak etiği ve insan merkezli yaklaşım.

Görevler

  1. “Kural yok” oyununu sonuna kadar oynat; otlağa ve kazançlara ne olduğunu izle.
  2. “Söz var, denetim yok” oyununu, sözünü hiç bozmadan (en çok 3 koyunla) sonuna kadar oyna.
  3. “Kota ve denetim” oyununu bitir; köyün toplam kazancını kuralsız oyunla doğru karşılaştır.
  4. “Kim ne der?” bölümünde beş sözü doğru görüşle eşleştir.

Kazanımlar

  • FEL.11.1.2 Çevre sorunlarıyla ilgili felsefi düşünce ortaya koyabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Argüman Haritası ve Akıl Yürütme: Kartlarla öncül ve sonuçtan bir argüman kur, geçerliliğini denetle; bir öncülü değiştirip sonucun düştüğünü gör, safsataları tanı.
  • Teknoloji ve insan: düşünce deneyi (Yakında): Öğrenci aracın karar kuralını seçer, sonuçları görür ve gerekçesini teraziye koyar; gemi sahnesinde parçaları değiştirdikçe "hâlâ aynı gemi mi?" sorusuna yanıtını işaretler ve yapay zekâ ile kimlik sorusuna bağlar.
  • Adalet terazisi: hukuk ve felsefe (Yakında): Öğrenci bir davada "yasaya uygun ama adil mi?" sorusuyla karşılaşır, gerekçe kartlarını adalet terazisine koyar; görünmezlik yüzüğü sahnesinde karakterin davranışını seçer ve hukuk ile ahlak ayrımını tartışma panosuna yazar.