Ortak Otlak: Çevre ve Sorumluluk
11. sınıf · Felsefe
Dört çobanın paylaştığı otlakta sürünü yönet; kuralsız, sözlü ve kotalı düzenin otlağa ve köye ne yaptığını gör, sonucu çevre felsefesinin görüşleriyle tartış.
Parçalar
- Ortak otlak: Otlak köyün ortak malıdır: herkes kullanır, kimsenin değildir. Ot yenildikçe azalır, kalan ot kendini yeniler; kökünden tüketilen ot ise geri gelmez. Hava, su, ormanlar ve balık stokları da böyle ortak kaynaklardır.
- Dört çobanın sürüleri: Her çoban kaç koyun otlatacağına kendisi karar verir. Fazladan bir koyunun kazancı yalnız sahibine kalır; yediği otun eksikliği ise bütün köye bölünür.
- Köyün kuralı: Üç düzen denenir: hiç kural yok; söz var ama denetim yok; kota ve denetim. Aynı insanlar, aynı otlak; değişen yalnızca kuraldır.
- Ot grafiği: Otlaktaki otun yıllara göre değişimini gösterir. Çizgi yataylaşıyorsa otlak kendini yenileyebiliyor, hızla düşüyorsa tüketim yenilenmeyi aşıyor demektir.
- Kazanç çubukları: Her çobanın yıllar boyunca biriken kazancını gösterir. Kısa vadede sürüsünü büyüten kazanır; otlak tükendiğinde herkesin kazancı durur.
- Görüşler: Ortak kaynak sorununa farklı açıklamalar ve çözümler: Hardin’in “ortak malların trajedisi”, Ostrom’un ortak yönetimi, Jonas’ın gelecek kuşaklara karşı sorumluluğu, Leopold’un toprak etiği ve insan merkezli yaklaşım.
Görevler
- “Kural yok” oyununu sonuna kadar oynat; otlağa ve kazançlara ne olduğunu izle.
- “Söz var, denetim yok” oyununu, sözünü hiç bozmadan (en çok 3 koyunla) sonuna kadar oyna.
- “Kota ve denetim” oyununu bitir; köyün toplam kazancını kuralsız oyunla doğru karşılaştır.
- “Kim ne der?” bölümünde beş sözü doğru görüşle eşleştir.
Kazanımlar
- FEL.11.1.2 Çevre sorunlarıyla ilgili felsefi düşünce ortaya koyabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Argüman Haritası ve Akıl Yürütme: Kartlarla öncül ve sonuçtan bir argüman kur, geçerliliğini denetle; bir öncülü değiştirip sonucun düştüğünü gör, safsataları tanı.
- Teknoloji ve insan: düşünce deneyi (Yakında): Öğrenci aracın karar kuralını seçer, sonuçları görür ve gerekçesini teraziye koyar; gemi sahnesinde parçaları değiştirdikçe "hâlâ aynı gemi mi?" sorusuna yanıtını işaretler ve yapay zekâ ile kimlik sorusuna bağlar.
- Adalet terazisi: hukuk ve felsefe (Yakında): Öğrenci bir davada "yasaya uygun ama adil mi?" sorusuyla karşılaşır, gerekçe kartlarını adalet terazisine koyar; görünmezlik yüzüğü sahnesinde karakterin davranışını seçer ve hukuk ile ahlak ayrımını tartışma panosuna yazar.