Atatürk Dönemi İç ve Dış Siyaset

12. sınıf · İnkılap Tarihi · 1. Modern Türk Devletinin Doğuşu

Boğazlar maketinde Lozan ile Montrö’yü karşılaştır, haritada dış sorunları yeni devletin önceliklerine bağla, çok partili hayata geçiş denemelerini zaman şeridine yerleştir.

Parçalar

  • Boğazlar Komisyonu (Lozan, 1923): Lozan’da Boğazlardan geçişi Uluslararası Boğazlar Komisyonu (başkanı Türk) denetledi; Boğazların iki yakası askerden arındırıldı (maketteki taralı alan temsilîdir). Türkiye Boğazları savunamıyordu.
  • Boğazlardan geçen gemi: Boğazlar Karadeniz’i Ege’ye ve Akdeniz’e bağlayan tek deniz yoludur. Ticaret ve savaş gemilerinin geçişi Lozan’da ve Montrö’de farklı kurallara bağlandı (gemi ölçekli değildir).
  • Türk tabyaları (Montrö, 1936): Montrö Boğazlar Sözleşmesi’yle Komisyon kaldırıldı, Boğazların denetimi Türkiye’ye geçti ve kıyılar silahlandırılabildi.
  • Musul sorunu (1926): Lozan’da çözülemeyen Irak sınırı sorunudur. 1926 Ankara Antlaşması ile Musul, İngiltere’nin mandası altındaki Irak’a bırakıldı.
  • Hatay sorunu (1939): 1938’de Hatay Devleti kuruldu; 1939’da Hatay Meclisi’nin kararıyla Hatay Türkiye’ye katıldı. Haritada Hatay ilinin bugünkü sınırı gösterilir.
  • Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalandı; Balkanlarda sınırların korunması ve barış amaçlandı.
  • Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı; doğu komşularıyla barış ve iş birliği amaçlandı.
  • İç siyaset zaman şeridi: Cumhuriyetin ilk yıllarındaki iç siyasi gelişmeler: çok partili hayata geçiş denemeleri ve rejime yönelik tepkiler yıl yıl sıralanır.

Görevler

  1. Boğazlar maketinde Lozan’da bir gemi geçir; Montrö’de bir savaş gemisini hem barış zamanında hem de Türkiye savaştayken gönder.
  2. Altı dış sorunu ya da antlaşmayı yeni devletin doğru önceliğine bağla.
  3. Çok partili hayata geçiş denemelerinin üç kartını zaman şeridinde doğru yıla yerleştir.
  4. Zaman şeridindeki yedi kartın hepsini doğru yıla yerleştir.

Kazanımlar

  • İTA.12.1.4 Atatürk Dönemi’nde meydana gelen iç siyasi gelişmelerin yeni Türk devletinin kurumsallaşmasındaki rolüne ilişkin özgün ürün üretebilme
  • İTA.12.1.5 Atatürk Dönemi’nde meydana gelen dış siyasi gelişmeleri yeni devletin öncelikleri açısından karşılaştırabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Osmanlı'nın Cepheleri: Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı cephelerini gerçek yükseltili kabartma harita ve aylık zaman şeridiyle incele.
  • İnkılaplar Günlük Hayatı Nasıl Değiştirdi?: 1920’den 1935’e aynı sokağın, dükkânın ve okulun dönüşümünü inceleyerek Atatürk inkılaplarının neden ve sonuçlarını keşfet.
  • II. Dünya Savaşı'ndan Soğuk Savaş'a dış politika (Yakında): Öğrenci II. Dünya Savaşı'nda Türkiye için tarafsızlık ve savaşa giriş seçeneklerini dener, sonuç kartlarını görür; Soğuk Savaş şeridinde olaylara dokunarak dış politikadaki değişim ve sürekliliği işaretler.
  • Millî Mücadele'den yeni devlete (Yakında): Öğrenci şeritte ilerledikçe işgaller, kongreler, TBMM'nin açılışı ve cepheler haritada görünür; Sevr ve Lozan sınırlarını üst üste koyarak karşılaştırır ve yeni devletin kuruluşuna etkisini kartlarla açıklar.
  • Birinci Dünya Savaşı'na giden yol (Yakında): Öğrenci ülkeleri bloklara yerleştirir, sömürge ve ham madde çizgileri belirir; Osmanlı'nın savaşa giriş kararında "tarafsız kal" ya da "İtilaf'a yaklaş" seçeneklerini dener ve olası sonuç kartlarını görür.
  • Samsun'dan Ankara'ya: hazırlık dönemi (Yakında): Öğrenci Mustafa Kemal'in yolunu haritada sürükleyerek izler; her durakta genelge ya da kongre kararı kartlarını açar ve kararları "millî egemenlik, bağımsızlık, temsil" ilkelerine göre ayırır.