Atatürk Dönemi İç ve Dış Siyaset
12. sınıf · İnkılap Tarihi · 1. Modern Türk Devletinin Doğuşu
Boğazlar maketinde Lozan ile Montrö’yü karşılaştır, haritada dış sorunları yeni devletin önceliklerine bağla, çok partili hayata geçiş denemelerini zaman şeridine yerleştir.
Parçalar
- Boğazlar Komisyonu (Lozan, 1923): Lozan’da Boğazlardan geçişi Uluslararası Boğazlar Komisyonu (başkanı Türk) denetledi; Boğazların iki yakası askerden arındırıldı (maketteki taralı alan temsilîdir). Türkiye Boğazları savunamıyordu.
- Boğazlardan geçen gemi: Boğazlar Karadeniz’i Ege’ye ve Akdeniz’e bağlayan tek deniz yoludur. Ticaret ve savaş gemilerinin geçişi Lozan’da ve Montrö’de farklı kurallara bağlandı (gemi ölçekli değildir).
- Türk tabyaları (Montrö, 1936): Montrö Boğazlar Sözleşmesi’yle Komisyon kaldırıldı, Boğazların denetimi Türkiye’ye geçti ve kıyılar silahlandırılabildi.
- Musul sorunu (1926): Lozan’da çözülemeyen Irak sınırı sorunudur. 1926 Ankara Antlaşması ile Musul, İngiltere’nin mandası altındaki Irak’a bırakıldı.
- Hatay sorunu (1939): 1938’de Hatay Devleti kuruldu; 1939’da Hatay Meclisi’nin kararıyla Hatay Türkiye’ye katıldı. Haritada Hatay ilinin bugünkü sınırı gösterilir.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalandı; Balkanlarda sınırların korunması ve barış amaçlandı.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı; doğu komşularıyla barış ve iş birliği amaçlandı.
- İç siyaset zaman şeridi: Cumhuriyetin ilk yıllarındaki iç siyasi gelişmeler: çok partili hayata geçiş denemeleri ve rejime yönelik tepkiler yıl yıl sıralanır.
Görevler
- Boğazlar maketinde Lozan’da bir gemi geçir; Montrö’de bir savaş gemisini hem barış zamanında hem de Türkiye savaştayken gönder.
- Altı dış sorunu ya da antlaşmayı yeni devletin doğru önceliğine bağla.
- Çok partili hayata geçiş denemelerinin üç kartını zaman şeridinde doğru yıla yerleştir.
- Zaman şeridindeki yedi kartın hepsini doğru yıla yerleştir.
Kazanımlar
- İTA.12.1.4 Atatürk Dönemi’nde meydana gelen iç siyasi gelişmelerin yeni Türk devletinin kurumsallaşmasındaki rolüne ilişkin özgün ürün üretebilme
- İTA.12.1.5 Atatürk Dönemi’nde meydana gelen dış siyasi gelişmeleri yeni devletin öncelikleri açısından karşılaştırabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Osmanlı'nın Cepheleri: Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı cephelerini gerçek yükseltili kabartma harita ve aylık zaman şeridiyle incele.
- İnkılaplar Günlük Hayatı Nasıl Değiştirdi?: 1920’den 1935’e aynı sokağın, dükkânın ve okulun dönüşümünü inceleyerek Atatürk inkılaplarının neden ve sonuçlarını keşfet.
- II. Dünya Savaşı'ndan Soğuk Savaş'a dış politika (Yakında): Öğrenci II. Dünya Savaşı'nda Türkiye için tarafsızlık ve savaşa giriş seçeneklerini dener, sonuç kartlarını görür; Soğuk Savaş şeridinde olaylara dokunarak dış politikadaki değişim ve sürekliliği işaretler.
- Millî Mücadele'den yeni devlete (Yakında): Öğrenci şeritte ilerledikçe işgaller, kongreler, TBMM'nin açılışı ve cepheler haritada görünür; Sevr ve Lozan sınırlarını üst üste koyarak karşılaştırır ve yeni devletin kuruluşuna etkisini kartlarla açıklar.
- Birinci Dünya Savaşı'na giden yol (Yakında): Öğrenci ülkeleri bloklara yerleştirir, sömürge ve ham madde çizgileri belirir; Osmanlı'nın savaşa giriş kararında "tarafsız kal" ya da "İtilaf'a yaklaş" seçeneklerini dener ve olası sonuç kartlarını görür.
- Samsun'dan Ankara'ya: hazırlık dönemi (Yakında): Öğrenci Mustafa Kemal'in yolunu haritada sürükleyerek izler; her durakta genelge ya da kongre kararı kartlarını açar ve kararları "millî egemenlik, bağımsızlık, temsil" ilkelerine göre ayırır.