Teknoloji ve Ahlak
10. sınıf · Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
Çevrim içi davranışları doğruluk, mahremiyet, emek ve emanet ilkeleriyle çözümle; eline geçen içeriği paylaşmadan önce karar ver.
Parçalar
- Teknoloji bir araçtır: Teknoloji kendiliğinden iyi ya da kötü değildir; değerini kullanım amacı belirler. Aynı telefonla bilgi de edinilir, biri de incitilir. Bu yüzden ahlaki sorumluluk araca değil, onu kullanan insana aittir.
- Sorumluluk: İnsan, yüz yüze yaptıklarından olduğu gibi ekran başında yaptıklarından da sorumludur. Takma ad kullanmak ya da görünmemek sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
- Mahremiyet: Kişinin başkalarının bilmesini istemediği özel alanıdır: görüntüsü, yazışmaları, ailesi, sağlık durumu. Bunları izinsiz izlemek, kaydetmek ya da paylaşmak mahremiyeti çiğner.
- Emek ve kul hakkı: Bir yazı, fotoğraf, müzik ya da program, onu üretenin emeğidir. Kaynak göstermeden kullanmak (intihal) ya da korsan kopyasını edinmek kul hakkına girer. Kul hakkı, hak sahibiyle helalleşmeden ortadan kalkmaz.
- Emanet: Güvenilerek bırakılan her şey emanettir: bir sır, bir şifre, bir hesabın yönetimi, başkasına ait kişisel bilgiler. Emanet, verenin izni dışında kullanılmaz ve başkasına aktarılmaz.
- Zaman: Zaman geri gelmeyen bir nimettir. Hz. Peygamber, insanların çoğunun değerini bilmediği iki nimeti sağlık ve boş vakit olarak bildirmiştir (Buhârî, Rikāk, 1). Ekran başında amaçsızca geçirilen saatler zamanın israfıdır.
- Haberi doğrulama: Hucurât 6. ayet, gelen haberin doğruluğunu araştırmayı ister; buna tebeyyün denir. Doğrulanmadan iletilen haber, bilmeden insanlara zarar verebilir. Hz. Peygamber de “Kişiye, her duyduğunu söylemesi yalan olarak yeter.” buyurmuştur (Müslim, Mukaddime, 5).
- Tecessüs: İnsanların kusurlarını ve gizli hâllerini araştırmaktır. Başkasının telefonunu, yazışmalarını ya da hesabını gizlice karıştırmak tecessüstür ve Hucurât 12. ayette yasaklanmıştır.
- Gıybet: Hucurât 12. ayetteki “arkasından çekiştirme”dir: bir kimsenin arkasından, duyduğunda hoşlanmayacağı şeyleri söylemektir. Söylenen doğru olsa da gıybettir; doğru değilse iftira olur. Yazıyla, görüntüyle ya da yorumla yapılması hükmü değiştirmez.
- Bilmediğinin ardına düşmeme: İsrâ 36. ayet, insanın hakkında bilgisi bulunmayan şeyin ardına düşmesini yasaklar ve kulağın, gözün ve gönlün sorumlu olduğunu bildirir. Söylentiyi bilgi gibi yaymak bu ilkeye aykırıdır.
Görevler
- “İlkeyi metinde bul” etkinliğinde sekiz durumun hepsini metindeki ifadelerle eşleştir.
- “Hangi ilke çiğneniyor?” etkinliğinde sekiz çevrim içi davranışı ilgili ilkeye yerleştir.
- “Paylaşmadan önce karar ver” etkinliğinde dokuz içerik için doğru kararı ver.
Kazanımlar
- DKAB.10.4.2 Teknoloji ve ahlak ilişkisini çözümleyebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Allah’ın Varlığının Delilleri: Büyütülmüş bir arı peteğinde hücre biçimini değiştirip harcanan duvarı karşılaştır, kesitli göz modelinde göz bebeğini ve merceği çalışırken izle; gözlemlerini nizam ve gaye delilleriyle eşleştir.
- Haşr Suresi 22-24. Ayetler: Mealden Mesaja: Haşr suresinin 22-24. ayetlerini mealiyle eşleştir, okunuştaki isimlerin mealdeki karşılıklarını bularak mesajı çıkar.
- İnsan, Çevre ve Ahlak: Gerçek yükseklik verisinden kurulmuş bir vadiye fabrika, baraj ve atık tesisi ekle; israfı ve geri dönüşümü değiştir, kirliliğin havada ve suda yayılışını izle ve gözlemini emanet bilinciyle özetle.
- İslam’ın Evrensel Mesajları: Tevhit, adalet, eşitlik ve barış kavramlarını ayet meallerinde bul; durumları “eşitlik, adalet, haksızlık” diye ayır ve İslam–barış ilişkisine dair yorumları ayıkla.
- İtikadi–Siyasi ve Fıkhi Yorumlar: Yorum farklılıklarının sebeplerini ayır, olayları ve âlimleri zaman şeridine diz, itikadi–siyasi ve fıkhi yorumları birbirinden ayırt et.
- Nahl 90, Nisâ 58 ve Bakara 208. Ayetler: Mealden Mesaja: Üç ayetin mealini oku, kavramları metinde bul, günlük durumları ayetlerle eşleştir ve mealden çıkan mesajları ayıkla.