Teknoloji ve Ahlak

10. sınıf · Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi

Çevrim içi davranışları doğruluk, mahremiyet, emek ve emanet ilkeleriyle çözümle; eline geçen içeriği paylaşmadan önce karar ver.

Parçalar

  • Teknoloji bir araçtır: Teknoloji kendiliğinden iyi ya da kötü değildir; değerini kullanım amacı belirler. Aynı telefonla bilgi de edinilir, biri de incitilir. Bu yüzden ahlaki sorumluluk araca değil, onu kullanan insana aittir.
  • Sorumluluk: İnsan, yüz yüze yaptıklarından olduğu gibi ekran başında yaptıklarından da sorumludur. Takma ad kullanmak ya da görünmemek sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
  • Mahremiyet: Kişinin başkalarının bilmesini istemediği özel alanıdır: görüntüsü, yazışmaları, ailesi, sağlık durumu. Bunları izinsiz izlemek, kaydetmek ya da paylaşmak mahremiyeti çiğner.
  • Emek ve kul hakkı: Bir yazı, fotoğraf, müzik ya da program, onu üretenin emeğidir. Kaynak göstermeden kullanmak (intihal) ya da korsan kopyasını edinmek kul hakkına girer. Kul hakkı, hak sahibiyle helalleşmeden ortadan kalkmaz.
  • Emanet: Güvenilerek bırakılan her şey emanettir: bir sır, bir şifre, bir hesabın yönetimi, başkasına ait kişisel bilgiler. Emanet, verenin izni dışında kullanılmaz ve başkasına aktarılmaz.
  • Zaman: Zaman geri gelmeyen bir nimettir. Hz. Peygamber, insanların çoğunun değerini bilmediği iki nimeti sağlık ve boş vakit olarak bildirmiştir (Buhârî, Rikāk, 1). Ekran başında amaçsızca geçirilen saatler zamanın israfıdır.
  • Haberi doğrulama: Hucurât 6. ayet, gelen haberin doğruluğunu araştırmayı ister; buna tebeyyün denir. Doğrulanmadan iletilen haber, bilmeden insanlara zarar verebilir. Hz. Peygamber de “Kişiye, her duyduğunu söylemesi yalan olarak yeter.” buyurmuştur (Müslim, Mukaddime, 5).
  • Tecessüs: İnsanların kusurlarını ve gizli hâllerini araştırmaktır. Başkasının telefonunu, yazışmalarını ya da hesabını gizlice karıştırmak tecessüstür ve Hucurât 12. ayette yasaklanmıştır.
  • Gıybet: Hucurât 12. ayetteki “arkasından çekiştirme”dir: bir kimsenin arkasından, duyduğunda hoşlanmayacağı şeyleri söylemektir. Söylenen doğru olsa da gıybettir; doğru değilse iftira olur. Yazıyla, görüntüyle ya da yorumla yapılması hükmü değiştirmez.
  • Bilmediğinin ardına düşmeme: İsrâ 36. ayet, insanın hakkında bilgisi bulunmayan şeyin ardına düşmesini yasaklar ve kulağın, gözün ve gönlün sorumlu olduğunu bildirir. Söylentiyi bilgi gibi yaymak bu ilkeye aykırıdır.

Görevler

  1. “İlkeyi metinde bul” etkinliğinde sekiz durumun hepsini metindeki ifadelerle eşleştir.
  2. “Hangi ilke çiğneniyor?” etkinliğinde sekiz çevrim içi davranışı ilgili ilkeye yerleştir.
  3. “Paylaşmadan önce karar ver” etkinliğinde dokuz içerik için doğru kararı ver.

Kazanımlar

  • DKAB.10.4.2 Teknoloji ve ahlak ilişkisini çözümleyebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Allah’ın Varlığının Delilleri: Büyütülmüş bir arı peteğinde hücre biçimini değiştirip harcanan duvarı karşılaştır, kesitli göz modelinde göz bebeğini ve merceği çalışırken izle; gözlemlerini nizam ve gaye delilleriyle eşleştir.
  • Haşr Suresi 22-24. Ayetler: Mealden Mesaja: Haşr suresinin 22-24. ayetlerini mealiyle eşleştir, okunuştaki isimlerin mealdeki karşılıklarını bularak mesajı çıkar.
  • İnsan, Çevre ve Ahlak: Gerçek yükseklik verisinden kurulmuş bir vadiye fabrika, baraj ve atık tesisi ekle; israfı ve geri dönüşümü değiştir, kirliliğin havada ve suda yayılışını izle ve gözlemini emanet bilinciyle özetle.
  • İslam’ın Evrensel Mesajları: Tevhit, adalet, eşitlik ve barış kavramlarını ayet meallerinde bul; durumları “eşitlik, adalet, haksızlık” diye ayır ve İslam–barış ilişkisine dair yorumları ayıkla.
  • İtikadi–Siyasi ve Fıkhi Yorumlar: Yorum farklılıklarının sebeplerini ayır, olayları ve âlimleri zaman şeridine diz, itikadi–siyasi ve fıkhi yorumları birbirinden ayırt et.
  • Nahl 90, Nisâ 58 ve Bakara 208. Ayetler: Mealden Mesaja: Üç ayetin mealini oku, kavramları metinde bul, günlük durumları ayetlerle eşleştir ve mealden çıkan mesajları ayıkla.