Geometrik Cisimler ve Açınımlar
1–12. sınıf · Matematik
Küp, prizma, silindir, koni ve piramidi aç, kapat; kürenin kabuğunu düzleme ser; boyutlarını sürükle, yüzey alanını ve hacmi anında gör.
Parçalar
- Küp: Altı yüzü de eş kare olan prizmadır. 6 yüzü, 12 ayrıtı, 8 köşesi vardır. Zar ve şeker küpü küp biçimindedir.
- Kare prizma: Tabanları kare, yan yüzleri dikdörtgen olan prizmadır. Tabanı kare olan uzun bir kutu buna örnektir.
- Dikdörtgenler prizması: Bütün yüzleri dikdörtgen olan prizmadır. 6 yüzü, 12 ayrıtı, 8 köşesi vardır. Ayakkabı kutusu, tuğla ve kitap bu biçimdedir.
- Dikdörtgenler prizması: Bütün yüzleri dikdörtgen olan prizmadır. Hacmi taban alanı ile yüksekliğin çarpımıdır: V = a · b · h. Ayakkabı kutusu, tuğla ve kitap bu biçimdedir.
- Üçgen prizma: İki tabanı eş üçgen, üç yan yüzü dikdörtgen olan prizmadır. 5 yüzü, 9 ayrıtı, 6 köşesi vardır. Çadır ve bazı çatılar bu biçimdedir.
- Silindir: Alt ve üst yüzleri eş daire, yan yüzü eğri olan cisimdir. Yan yatırınca yuvarlanır, tabanı üstünde dururken kayar. Konserve kutusu silindir biçimindedir.
- Silindir: İki tabanı eş daire, yanal yüzeyi eğri olan cisimdir. Yanal yüzeyi açılınca uzun kenarı tabanın çevresine (2πr) eşit bir dikdörtgen olur.
- Koni: Tabanı daire, yan yüzü eğri olan ve sivri bir tepe noktasında biten cisimdir. Yan yatırınca kendi çevresinde döner. Dondurma külahı koni biçimindedir.
- Koni: Tabanı daire, yanal yüzeyi bir tepe noktasında birleşen cisimdir. Yanal yüzeyi açılınca bir daire dilimi, tabanı bir daire olur.
- Koni: Tabanı daire, yanal yüzeyi bir tepe noktasında birleşen cisimdir. Yanal yüzeyi açılınca bir daire dilimi olur. Hacmi aynı taban ve yükseklikteki silindirin üçte biridir.
- Kare piramit: Tabanı kare, yan yüzleri bir tepe noktasında birleşen dört üçgen olan cisimdir. 5 yüzü, 8 ayrıtı, 5 köşesi vardır.
- Küre: Top gibi her yanı yuvarlak olan cisimdir. Her yöne yuvarlanır. Düz yüzü, ayrıtı ve köşesi yoktur. Futbol topu ve misket küre biçimindedir.
- Küre: Yüzeyindeki her nokta merkeze eşit uzaklıkta olan cisimdir. Düz bir açınımı yoktur: yüzeyi yırtılmadan ve esnemeden düzleme serilemez. Kabuğu küçük parçalara ayrılıp serilince yarıçapı r olan 4 daireyi doldurur, bu yüzden yüzey alanı 4πr² olur. Hacmi (4/3)πr³ tür.
- Yüz: Cismi çevreleyen düz ya da eğri yüzeylerin her biri. Küpün 6 yüzü vardır; silindirin 2 düz, 1 eğri yüzü vardır.
- Yüz: Cismi çevreleyen düz ya da eğri yüzeylerin her biri. Bir yüze dokununca alanını görürsün.
- Ayrıt: İki yüzün birleştiği çizgi. Küpün 12 ayrıtı vardır.
- Ayrıt: İki yüzün birleştiği çizgi. Bir ayrıta dokununca uzunluğunu görürsün.
- Köşe: Üç ya da daha çok ayrıtın birleştiği nokta.
- Açınım: Cismin yüzleri ayrıtlarından açılarak düzleme serildiğinde oluşan şekil. Küpün açınımı 6 eş kareden oluşur; her kare dizilişi küp olmaz.
- Açınım: Cismin yüzleri ayrıtlarından açılarak düzleme serildiğinde oluşan şekil. Açınımın alanı, cismin yüzey alanına eşittir. Kürenin açınımı yoktur.
Görevler
- Günlük hayattan üç nesne seç; her birinin hangi cisme benzediğini gör.
- Yuvarlanabilen üç cismi bul ve her birini seç.
- Küpün artı biçimli açınımı dışında bir açınımını bul: başka bir açınım seç ve küpü kapat.
- Silindiri tamamen aç ve yanal yüzeyine dokun. Yanal yüzey hangi şekle dönüştü?
- Hacmi 24 br³ olan bir dikdörtgenler prizması kur.
- Kare piramitte bir ayrıta ve bir köşeye dokunarak elemanlarını incele.
Bu uygulamanın kullanıldığı konular
- Nesnelerde Geometrik Şekiller (Yakında): Nesneleri döndürür ve bir yüzünü kum havuzuna bastırıp bıraktığı izin (daire, kare, üçgen, dikdörtgen) şeklini görür; ev cephesinde saklı şekilleri bulup boyar.
- Geometrik Cisimler ve Yapılar (Yakında): Bloklarla kule ya da ev kurar; bir cismi döndürüp büyütünce adının değişmediğini görür; günlük nesneleri benzediği cismin kutusuna atar.
- Cisimlerin Yüzleri, Ayrıtları, Köşeleri (Yakında): Cismi döndürür; yüzlere, ayrıtlara, köşelere dokununca her biri farklı renkte yanar ve sayaç artar. Noktalı kâğıtta şekil çizer, cismin yüzlerini kenar sayısına göre ayırır.
- Cisimlerin Açınımları (Yakında): Cismi bir sürgüyle yavaşça açar; yüzler düzleme yatar ve açınım oluşur. Karışık açınımlardan hangisinin küpe kapanacağını önce tahmin eder, sonra kapatarak dener.
- Dikdörtgenler Prizmasının Alanı ve Hacmi: Kolinin ayrıtlarını sürükle; kutuyu birim küplerle katman katman doldur, açıp yüzlerini say, 1 dm³'lük küpü 1 litre suyla doldur.
- Cisimlerin Açınımı ve Silindir: Kola kutusunu, külahı, çadırı ve piramidi aç; konserve etiketinin taban çevresine eşit bir dikdörtgen olduğunu yuvarlayarak gör, silindiri disklerle doldur.
- Piramit, Koni ve Küre (Yakında): Piramidi suyla doldurup prizmaya üç kez boşaltır; koni-silindir için aynısını yapar. Küreyi silindirin içine koyup boşta kalan hacmi ölçer; yarıçap sürgüsüyle tüm hacimleri birlikte günceller.
Kazanımlar
- MAT.1.3.3 Günlük yaşamdaki nesneleri biçimsel özelliklerine göre ayırt edebilme
- MAT.2.3.1 Günlük yaşamda kullanılan nesneleri biçimsel özelliklerine göre geometrik cisim olarak sınıflandırabilme
- MAT.2.3.4 Geometrik şekil ve cisimlerin yön, konum veya büyüklükleri değiştiğinde biçimsel özelliklerinin değişmediğini yorumlayabilme
- MAT.3.3.1 Geometrik cisimlerin özelliklerini yorumlayabilme
- MAT.4.3.1 Geometrik cisimlerin açınımlarını yapılandırabilme
- MAT.7.4.2 Dikdörtgenler prizmasının yüzey alanını yorumlayabilme
- MAT.7.4.3 Dikdörtgenler prizmasının hacmini eş nesneler aracılığıyla yorumlayabilme
- MAT.7.4.4 Dikdörtgenler prizmasının hacim bağıntısını değerlendirebilme
- MAT.8.4.1 Dik prizmalar, dikdörtgen dik piramit, dik dairesel silindir ve dik dairesel koninin yüzey açınımlarını çözümleyebilme
- MAT.8.4.2 Dik dairesel silindirin yüzey açınımına ilişkin deneyimlerini dik dairesel silindirin yüzey alanına yansıtabilme
- MAT.8.4.3 Dairenin alan bağıntısının oluşturulma sürecinden hareketle dik dairesel silindirin hacim bağıntısına yönelik analojik akıl yürütebilme
- MAT.12.3.2 Dik prizma ile dik dairesel silindirden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacimleri arasındaki ilişkilere dair analojik akıl yürütebilme
- MAT.12.3.3 Geometrik cisimlerin elemanları, yüzey alanı ve hacim bağıntılarını içeren problemleri çözebilme
Bunları da deneyebilirsin
- 20’ye Kadar Sayılar: Oyuncakları onluk çerçeveye koyup say, rafları karşılaştır, kuyruktaki sırayı bul.
- Basit Veri: Hangisi Daha Çok?: Arkadaşlarına en sevdikleri meyveyi sor, nesne grafiği yap, en çok seçileni bul.
- Paralarımız: Paralarımızı tanı, azdan çoğa sırala ve kumbaradaki paralarla dükkânda alışveriş yap.
- Ritmik Sayma ve Örüntüler: Tavşanla merdivende beşer, onar zıpla; kolyedeki boncuk örüntüsünü sürdür.
- Toplama, Çıkarma ve Eşittir: Teraziye elma koyup iki yanı eşitle; elma paylaşma problemlerini çöz.
- Veri ve Grafikler: Veriyi çetele, resim ve şekil grafiğiyle sayarak başla; sınıf düzeyine göre sütun, daire, çizgi, nokta ve kutu grafiğine geç, ortalama ve medyanın nasıl değiştiğini gör.