Atom Modelleri ve Orbitaller
9. sınıf · Kimya · 1. Etkileşim
Müze salonunda Dalton'dan modern modele atom modellerini dönüştür, altın levha deneyini yap, orbital bulutlarını incele ve elektronları enerji tahtasına yerleştir.
Parçalar
- Atom modeli vitrini: Fanustaki atom, seçilen modele göre biçim değiştirir: Dalton'un içi dolu küresinden modern modelin elektron bulutuna. Modeller, eskisinin açıklayamadığı deney sonuçları geldikçe değişti.
- Zaman çizelgesi: Beş atom modelini ortaya çıktıkları yıllarla gösterir: Dalton 1803, Thomson 1904, Rutherford 1911, Bohr 1913, modern model 1926 ve sonrası.
- Atom altı parçacıklar panosu: Elektronun (1897, Thomson), protonun (1919, Rutherford) ve nötronun (1932, Chadwick) yükünü, kütlesini ve keşif yılını verir. Proton ve nötronun kütlesi, elektronunkinin yaklaşık 1840 katıdır.
- Altın levha ve alfa kaynağı: Kurşun bloktaki radyoaktif madde pozitif yüklü alfa parçacıkları yayar; yarıktan geçen ince ışın çok ince bir altın levhaya çarpar. Deney 1909'da Rutherford'un yönetiminde Hans Geiger ve Ernest Marsden tarafından yapıldı.
- Çinko sülfür ekran ve mikroskop: Alfa parçacığı çinko sülfür kaplı ekrana çarpınca küçük bir ışık parlaması olur. Araştırmacılar bu parlamaları mikroskopla sayarak parçacıkların hangi açılarla saptığını buldu.
- Orbital bulutu: Projeksiyon masası, elektronun bulunma olasılığını nokta bulutu olarak gösterir. s orbitali küre biçimlidir; p orbitali bir eksen boyunca iki loblu (halter) biçimdedir.
- Bağıl enerji tahtası: Her kutu bir orbitaldir; kutu ne kadar yukarıdaysa enerjisi o kadar yüksektir. 4s kutusunun 3d kutularından aşağıda durduğuna dikkat et.
- Neon tabela: Tüpteki neon gazına elektrik verilince elektronlar üst enerji düzeyine çıkar, geri inerken turuncu-kırmızı ışık yayar. Havai fişeklerin renkleri de benzer biçimde, ısınan maddelerin yaydığı ışıktan gelir.
Görevler
- Modeller etkinliğinde beş varsayım kartının hepsini doğru atom modeliyle eşleştir.
- Altın levha deneyinde geri dönen bir alfa parçacığı gözle ve bu sonucu açıklayan modeli seç.
- Orbitaller etkinliğinde bağıl enerjiyle ilgili beş önermenin hepsini doğru ayıkla.
- Potasyum (19) ya da kalsiyum (20) atomunun elektronlarını kendin yerleştirerek dizilimini tamamla.
Kazanımlar
- KİM.9.1.3 Atom teorilerindeki varsayımları kullanarak bilimsel bilginin değişebilirliğine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
- KİM.9.1.4 Atom orbitallerinin bağıl enerjilerine ilişkin bilimsel veriye dayalı tahminde bulunabilme
- KİM.9.1.5 Elektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Periyodik Tablo: 118 element 3D karolar hâlinde; elemente dokun, atom modelini ve nerede bulunduğunu gör, sıcaklıkla hâl değişimini izle.
- Periyodik Tablo, İyonlar ve Eğilimler: Laboratuvar masasındaki kör tabloda elektron diziliminden elementin yerini bul, eğilim sütunlarını yükselt, atoma elektron verip aldırarak iyonun büyüyüp küçülmesini izle.
- Atom Modeli Stüdyosu (Yakında): Çekirdeğe proton ve nötron, katmanlara elektron ekle; atom, iyon ve izotopun nasıl değiştiğini 3D olarak gör.
- Atom ve Periyodik Tablo (Yakında): Bir karoya dokununca atom açılır: çekirdekte proton ve nötronlar, katmanlarda elektronlar. Proton ekleyip çıkarınca element değişir; Dalton'dan Bohr'a model düğmeleri atomun nasıl hayal edildiğini sırayla gösterir. Grup ve periyot yönünde parlayan şeritleri karşılaştırır.
- Metaller, Ametaller, Soy Gazlar (Yakında): Elementleri metal, ametal, yarı metal, soy gaz bölgelerine sürükler; her karoya dokununca parlaklık, iletkenlik ve tel çekilebilme denemesi yapılır.
- Modern Atom, Standart Model ve Nükleer Enerji (Yakında): Atomdan çekirdeğe, protondan kuarklara iner ve parçacık kartlarını standart model tablosuna yerleştirir. Reaktörde kontrol çubuklarını indirip kaldırarak zincirleme tepkimenin hızını ayarlar.