Periyodik Tablo
7–9. sınıf · Kimya
118 element 3D karolar hâlinde; elemente dokun, atom modelini ve nerede bulunduğunu gör, sıcaklıkla hâl değişimini izle.
Parçalar
- Grup: Tablodaki dikey sütunlardır; 18 grup vardır. Aynı gruptaki elementlerin son katmanındaki elektron sayısı genellikle aynıdır, bu yüzden benzer özellikler gösterirler. Ortadaki alçak bölümde geçiş elementleri bulunur.
- Grup: Tablodaki dikey sütunlardır; 18 grup vardır. Aynı gruptaki elementlerin değerlik elektronu sayısı aynıdır, bu yüzden kimyasal özellikleri benzer. Türkiye'de A ve B harfleriyle de adlandırılır: 1A, 2A, 3A–8A ana gruplar; ortadaki B grupları geçiş elementleridir.
- Periyot: Tablodaki yatay satırlardır; 7 periyot vardır. Bir elementin periyot numarası, elektronlarının yerleştiği katman sayısına eşittir. Sodyum (2-8-1) üç katmanlıdır, 3. periyottadır.
- Metaller: Tablonun sol ve orta bölümündedir; elementlerin çoğu metaldir. Parlaktır, ısıyı ve elektriği iyi iletir, tel ve levha hâline getirilebilir. Cıva dışında oda sıcaklığında katıdır.
- Ametaller: Tablonun sağ üst bölümündedir (hidrojen solda olsa da ametaldir). Parlak değildir, ısıyı ve elektriği iyi iletmez; katı olanlar kırılgandır. Oda sıcaklığında katı, sıvı (brom) ya da gaz olabilir.
- Yarı metaller: Metallerle ametaller arasındaki merdiven biçimli sınırda yer alır (bor, silisyum, germanyum, arsenik, antimon, tellür…). Bazı özellikleri metale, bazıları ametale benzer; silisyum elektronik yongaların temel maddesidir.
- Soy gazlar: En sağdaki 8A (18.) gruptur. Son katmanları dolu olduğu için başka elementlerle neredeyse hiç tepkimeye girmez. Oda sıcaklığında hepsi gazdır; helyum balonlarda, neon tabelalarda, argon ampullerde kullanılır.
Görevler
- Oda sıcaklığında (25 °C) sıvı olan iki elementi bul ve karolarına dokunarak aç.
- Aynı gruptan üç element aç (1, 2 ya da 13–18. gruplardan biri) ve son katmanlarındaki elektron sayılarını karşılaştır.
- Aynı A grubundan üç elementi aç ve değerlik elektronlarını karşılaştır.
- Eğilim görünümünde atom yarıçapını seç; yarıçapın hangi yönde büyüdüğünü bul.
- Cep telefonunda bulunan üç elementi bul ve aç.
Bu uygulamanın kullanıldığı konular
- Atom ve Periyodik Tablo (Yakında): Bir karoya dokununca atom açılır: çekirdekte proton ve nötronlar, katmanlarda elektronlar. Proton ekleyip çıkarınca element değişir; Dalton'dan Bohr'a model düğmeleri atomun nasıl hayal edildiğini sırayla gösterir. Grup ve periyot yönünde parlayan şeritleri karşılaştırır.
- Metaller, Ametaller, Soy Gazlar (Yakında): Elementleri metal, ametal, yarı metal, soy gaz bölgelerine sürükler; her karoya dokununca parlaklık, iletkenlik ve tel çekilebilme denemesi yapılır.
- Periyodik Tablo, İyonlar ve Eğilimler: Laboratuvar masasındaki kör tabloda elektron diziliminden elementin yerini bul, eğilim sütunlarını yükselt, atoma elektron verip aldırarak iyonun büyüyüp küçülmesini izle.
Kazanımlar
- FB.7.5.1 Atomun yapısını ve yapısındaki temel parçacıkları çözümleyebilme
- FB.7.5.5 Periyodik tablodaki ilk 18 elementin isimlerini sembolleriyle yapılandırabilme
- FB.7.5.6 Periyodik tabloda grup ve periyotları karşılaştırabilme
- FB.8.5.1 Elementleri periyodik tablo üzerinde metal, ametal, yarı metal ve soy gaz olarak sınıflandırabilme
- KİM.9.1.6 Elementlerin periyodik tablodaki yerlerine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
- KİM.9.1.8 Elementlerin periyodik özelliklerinin periyodik tablodaki değişimini çözümleyebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Atom Modelleri ve Orbitaller: Müze salonunda Dalton'dan modern modele atom modellerini dönüştür, altın levha deneyini yap, orbital bulutlarını incele ve elektronları enerji tahtasına yerleştir.
- Metalik, İyonik ve Kovalent Bağ: Laboratuvar tezgâhında sodyumun elektronunu klora taşı, iki atomu yaklaştırıp ortak elektron çiftini gör, metal kafesteki elektron denizini izle; kurduğun yapının Lewis gösterimini ve adını oku.
- Periyodik Tablo, İyonlar ve Eğilimler: Laboratuvar masasındaki kör tabloda elektron diziliminden elementin yerini bul, eğilim sütunlarını yükselt, atoma elektron verip aldırarak iyonun büyüyüp küçülmesini izle.
- Gazlar ve İdeal Gaz: Laboratuvar tezgâhında pistonlu silindirdeki gazı sıkıştır, ısıt ve gaz ekle; basınç, hacim ve sıcaklık ilişkilerini ölç, ideal gaz denklemini kur ve cam boruda NH₃ ile HCl'nin yayılmasını izle.
- Modern Atom, Standart Model ve Nükleer Enerji (Yakında): Atomdan çekirdeğe, protondan kuarklara iner ve parçacık kartlarını standart model tablosuna yerleştirir. Reaktörde kontrol çubuklarını indirip kaldırarak zincirleme tepkimenin hızını ayarlar.
- Atom Modeli Stüdyosu (Yakında): Çekirdeğe proton ve nötron, katmanlara elektron ekle; atom, iyon ve izotopun nasıl değiştiğini 3D olarak gör.