Olasılık Deney Masası

4–10. sınıf · Matematik

Zar at, para at, torbadan top çek, çark çevir; deneme sayısı arttıkça sonuçların teorik olasılığa yaklaştığını gör.

Parçalar

  • Zar: Zarın altı yüzü vardır: 1, 2, 3, 4, 5, 6. Düzgün bir zarda hiçbir sayının gelme şansı ötekinden fazla değildir.
  • Madeni para: Para atınca ya yazı ya tura gelir; ikisi birden gelemez. Yazı ve tura gelme şansı eşittir.
  • Torba: Torbada hangi renkten daha çok top varsa o rengi çekmek daha olasıdır. Torbada hiç mor yoksa mor çekmek imkânsızdır.
  • Çark: Çarkta bir renk ne kadar çok dilim kaplıyorsa ok o renkte daha sık durur.
  • Sıklık ve sütun grafik: Sıklık, bir sonucun kaç kez geldiğidir. Sütun ne kadar uzunsa o sonuç o kadar çok gelmiştir.
  • Zar: Altı yüzü olan düzgün bir zarda her yüzün gelme olasılığı eşittir: 1/6. Zar atmak, eş olasılıklı sonuçları olan bir deneydir.
  • Madeni para: Hilesiz bir parada yazı ve tura eş olasılıklıdır: her biri 1/2. Bir atışta ikisi birden gelemez; bu iki olay ayrıktır.
  • Torba: Torbadan rastgele çekilen topun bir renkte olma olasılığı = o renkteki top sayısı ÷ toplam top sayısı. Torbada hiç mor yoksa mor çekmek imkânsızdır.
  • Çark: Eş dilimli bir çarkta okun bir renkte durma olasılığı, o rengin dilim sayısının toplam dilim sayısına oranıdır. Dilimler eşit değilse sonuçlar eş olasılıklı değildir.
  • Sıklık ve sütun grafik: Sıklık, bir sonucun kaç kez geldiğidir. Sıklığın deneme sayısına bölümü deneysel olasılıktır. Sütunlar deneysel, kesikli çizgiler teorik olasılığı gösterir.
  • Deneysel ve teorik olasılık: Az denemede deneysel olasılık teorik olasılıktan çok farklı olabilir. Deneme sayısı arttıkça çizgi teorik olasılığa yaklaşır.
  • Ağaç diyagramı: İki aşamalı deneyde her dalın üstüne o adımın olasılığı yazılır; bir yolun olasılığı dallardaki olasılıkların çarpımıdır. Geri koymadan çekmede ikinci çekimin olasılığı ilk çekilen topa bağlıdır.

Görevler

  1. Zarı en az 1000 kez at. 6 gelme oranını 1/6 ile karşılaştır.
  2. Torbaya top ekleyip çıkararak kırmızı çekme olasılığını 1/2 yap.
  3. Torbadan mor top çekmeyi imkânsız yap.
  4. İki aşamalı deneyde geri koymadan en az 100 kez iki top çek; ağaçtaki olasılıklarla karşılaştır.

Bu uygulamanın kullanıldığı konular

  • İmkânsız, Olabilir, Kesin: Torbadaki topları değiştirerek bir olayı imkânsız, olabilir ya da kesin yap; iki sınıfın verisiyle çift sütun grafiği çizip karar ver.
  • Az ya da Çok Olası: Çarkın dilimlerini kur, çevir ve olayları imkânsız, olası, kesin; daha çok ya da daha az olası diye sınıfla.
  • Eş Olasılık ve Ayrık Olaylar (Yakında): Çok sayıda atış yapıp sonuçların eşitlendiğini görür; olayları Venn şemasında ayrık olup olmamalarına göre yerleştirir.
  • Olasılık Yaklaşımları (Yakında): Raptiyeyi binlerce kez atıp deneysel olasılığı, zarda teorik olasılığı hesaplar; hangi durumda hangi yaklaşımın uygun olduğuna karar verir.
  • Olasılık (Yakında): Deneme sayısını artırdıkça deneysel olasılığın teorik değere yaklaştığını grafikte görür.
  • Koşullu Olasılık (Yakında): Bir bilgiyi öğrenince ağaç dallarının nasıl budandığını ve olasılığın güncellendiğini görür.

Kazanımlar

  • MAT.4.4.1 Günlük yaşamdan herhangi bir olayın olasılığını “imkânsız, olabilir, kesin” olarak belirleyebilme
  • MAT.4.4.2 Kategorik veriye ve sayma ile elde edilen nicel veriye dayalı en çok iki veri grubu ile çalışabilme ve veriye dayalı karar verebilme
  • MAT.5.6.2 Olayları az ya da çok olasılıklı şeklinde yapılandırabilme
  • MAT.7.7.2 Aynı deneye ait olayların eşit olasılıklı olma durumlarını değerlendirebilme
  • MAT.7.7.3 Olayları ayrık olma ve ayrık olmama durumlarına göre sınıflandırabilme
  • MAT.8.7.1 Gerçek yaşamda karşılaşabileceği bir olayın olasılığına ilişkin farklı olasılık yaklaşımlarından (öznel, deneysel, teorik) uygun olanı belirleyerek karar verebilme
  • MAT.9.7.2 Olayların olasılığına ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
  • MAT.10.7.2 Bir olayın gerçekleşmesinin diğer bir olayın meydana gelmesine bağlı olduğu durumların olasılığını mevcut bilgiye/veriye dayalı tahmin edebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Geometrik Cisimler ve Açınımlar: Küp, prizma, silindir, koni ve piramidi aç, kapat; kürenin kabuğunu düzleme ser; boyutlarını sürükle, yüzey alanını ve hacmi anında gör.
  • Veri ve Grafikler: Veriyi çetele, resim ve şekil grafiğiyle sayarak başla; sınıf düzeyine göre sütun, daire, çizgi, nokta ve kutu grafiğine geç, ortalama ve medyanın nasıl değiştiğini gör.
  • Altı Basamaklı Sayılar: Rakam kartlarını basamak tablosuna yerleştir, basamak değerini bul, kasabaları nüfusuna göre sırala.
  • Olasılık Yaklaşımları (Yakında): Raptiyeyi binlerce kez atıp deneysel olasılığı, zarda teorik olasılığı hesaplar; hangi durumda hangi yaklaşımın uygun olduğuna karar verir.
  • Koşullu Olasılık (Yakında): Bir bilgiyi öğrenince ağaç dallarının nasıl budandığını ve olasılığın güncellendiğini görür.
  • Eş Olasılık ve Ayrık Olaylar (Yakında): Çok sayıda atış yapıp sonuçların eşitlendiğini görür; olayları Venn şemasında ayrık olup olmamalarına göre yerleştirir.