Fotosentez ve Kemosentez
10. sınıf · Biyoloji
Akvaryumdaki su bitkisinin çıkardığı O₂ kabarcıklarını say, yapraktan kloroplasta inip suyun parçalanışını ve glikozun kuruluşunu izle, güneşin ulaşmadığı deniz dibi bacasında bakterilerin besin üretişini gör.
Parçalar
- Su bitkisi (su veba otu): Akvaryumdaki su bitkisi ışıkta fotosentez yapar; yapraklarından çıkan O₂ kabarcıkları sayılarak fotosentez hızı ölçülür.
- Gaz toplama tüpü: Huninin üstündeki ters tüpte bitkinin çıkardığı gaz birikir. Tüpe sokulan kor hâlindeki kıymık alevlenirse gaz oksijendir.
- Stoma: Yaprağın alt yüzündeki gözenektir. CO₂ yaprağa buradan girer; fotosentezde oluşan O₂ ve su buharı buradan çıkar.
- Kloroplast: Yaprak hücrelerindeki yeşil organeldir. İçindeki klorofil ışık enerjisini soğurur; fotosentezin bütün tepkimeleri burada gerçekleşir.
- Tilakoit ve granum: Üst üste dizilmiş zar keseleri (tilakoitler) granumu oluşturur. Işığa bağımlı tepkimeler tilakoit zarında olur: su parçalanır, O₂ çıkar, ATP ve NADPH üretilir.
- Stroma ve Calvin döngüsü: Kloroplastın sıvı kısmıdır. Işıktan bağımsız tepkimeler (Calvin döngüsü) burada olur: ATP ve NADPH kullanılarak CO₂’den glikoz yapılır.
- Deniz dibi sıcak su bacası: Güneş ışığının ulaşmadığı derinlikte yer kabuğundan sıcak su çıkar. Sudaki H₂S, kemosentez yapan bakterilerin enerji kaynağıdır.
- Kemosentez yapan bakteriler: Bacanın çevresindeki beyaz bakteri örtüsü H₂S’yi oksitleyerek enerji elde eder ve CO₂’den besin yapar. Bu ekosistemin üreticileridir.
Görevler
- Deney masasında CO₂, sıcaklık ve ışık rengini değiştirmeden en az 4 farklı ışık şiddetinde kabarcık ölçümü al.
- Fotosentezin ürünlerini kanıtla: tüpteki gazı kor kıymıkla, yapraktaki nişastayı iyotla test et.
- Kloroplastta bir glikozun kurulmasını izle, sonra ışığı kapatıp tepkimelerin nasıl durduğunu gözle.
- Deniz dibi bacasında bilgi defterine en az 3 kayıt ekle; besin üretildikten sonra sıcak su akışını kesip ne olduğunu gör.
Kazanımlar
- BİY.10.1.2 Fotosentez reaksiyonlarıyla ilgili bilimsel model oluşturabilme
- BİY.10.1.3 Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney yapabilme
- BİY.10.1.4 Kemosentez hakkında bilgi toplayabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Ekosistem ve Besin Ağı: Bir çayırda otlar, tavşanlar, tilkiler ve kartallar yaşıyor. Bir türü azalt ya da çoğalt, etkinin besin ağında nasıl yayıldığını izle.
- Hücre Zarından Madde Geçişi: Fosfolipit çift katmanlı zarın iki yanına tanecik ekle; difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, aktif taşıma, endositoz ve ekzositozu karşılaştır, hücreyi saf ve tuzlu suya koyup osmozu ölç.
- Fotosentez ve Solunum (Yakında): Lambanın uzaklığını, sıcaklığı ve suya eklenen karbondioksiti değiştirip dakikadaki oksijen kabarcığı sayısını izler; gece moduna geçince bitkinin yalnız solunum yaptığını görür.
- Hücresel Solunum ve Fermantasyon (Yakında): Glikozu mitokondriye gönderir; ATP sayacının arttığını, oksijeni kesince fermantasyona geçildiğini ve ATP üretiminin düştüğünü görür. Şişedeki şeker miktarını ve sıcaklığı değiştirip balonun şişme hızını ölçer.
- Hücre Gezgini (Yakında): Hayvan ve bitki hücresini kesitle aç, organellere dokun, zardan maddelerin geçişini izle.
- Sindirim, Emilim ve Taşıma (Yakında): Amipte besin kofulunun oluşmasını, insanda besinin kanal boyunca parçalanmasını izler; ince bağırsak tüyüne yakınlaşıp glikoz ve amino asitlerin kana, yağların lenfe geçişini görür.