Hücre Zarından Madde Geçişi

9. sınıf · Biyoloji

Fosfolipit çift katmanlı zarın iki yanına tanecik ekle; difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, aktif taşıma, endositoz ve ekzositozu karşılaştır, hücreyi saf ve tuzlu suya koyup osmozu ölç.

Parçalar

  • Fosfolipit çift katman: Hücre zarının temelidir. Fosfolipitlerin suyu seven başları zarın iki yüzüne, suyu sevmeyen kuyrukları zarın içine bakar. Oksijen ve karbondioksit gibi küçük moleküller fosfolipitlerin arasından geçebilir.
  • Kanal proteini: Zarı boydan boya geçen, ortasında gözenek bulunan proteindir. İyonlar ve su bu gözenekten enerji harcanmadan, çok oldukları yerden az oldukları yere geçer.
  • Taşıyıcı protein: Glikoz gibi bir maddeye bağlanır, biçim değiştirerek onu zarın öbür yanına bırakır. Kolaylaştırılmış difüzyonda enerji harcanmaz; madde yine çoktan aza gider.
  • Pompa proteini ve ATP: Aktif taşımada görev yapan taşıyıcı proteindir. ATP'den aldığı enerjiyle maddeyi az olduğu yerden çok olduğu yere, yani derişim farkına karşı taşır.
  • Kesecik (endositoz ve ekzositoz): Proteinler gibi büyük moleküller zar proteinlerinden geçemez. Endositozda zar içe çukurlaşıp maddeyi kesecikle içeri alır, ekzositozda kesecik zarla kaynaşıp içindekini dışarı bırakır. İkisinde de ATP harcanır.
  • Beherdeki hücre (osmoz): Osmozda su, seçici geçirgen zardan çözünmüş madde derişiminin yüksek olduğu yana geçer. Saf suda alyuvar şişip patlar, bitki hücresini duvarı korur; çok tuzlu suda iki hücre de su kaybeder.
  • Patates çubukları deneyi: Tartılan patates çubukları farklı derişimde tuzlu suya konur ve 30 dakika sonra yeniden tartılır. Kütlenin artması suyun hücrelere girdiğini, azalması hücrelerden çıktığını gösterir.

Görevler

  1. Basit difüzyonda zarın bir yanına oksijen ekleyerek derişim farkı oluştur ve iki yan dengeye gelene kadar izle.
  2. Beş taşıma türünün her birini çalıştır ve karşılaştırma tablosunu doldur.
  3. Osmoz beherinde aynı hücrenin saf suda şiştiğini, çok tuzlu suda büzüldüğünü gözle.
  4. Patates deneyinde dört çubuğu da tart ve kütlenin değişmediği tuzlu su aralığını bul.

Kazanımlar

  • BİY.9.2.2 Hücre zarından madde geçişlerini sınıflandırabilme
  • BİY.9.2.3 Küçük moleküllerin hücre zarından pasif geçişi ile ilgili deney yapabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Ekosistem ve Besin Ağı: Bir çayırda otlar, tavşanlar, tilkiler ve kartallar yaşıyor. Bir türü azalt ya da çoğalt, etkinin besin ağında nasıl yayıldığını izle.
  • DNA ve Hücre Bölünmesi: DNA sarmalını aç, eşlenmeyi izle, nükleotitleri eşleştir; mitoz ve mayoz evrelerini zaman çubuğuyla ileri geri sar.
  • Fotosentez ve Kemosentez: Akvaryumdaki su bitkisinin çıkardığı O₂ kabarcıklarını say, yapraktan kloroplasta inip suyun parçalanışını ve glikozun kuruluşunu izle, güneşin ulaşmadığı deniz dibi bacasında bakterilerin besin üretişini gör.
  • Hücre Gezgini (Yakında): Hayvan ve bitki hücresini kesitle aç, organellere dokun, zardan maddelerin geçişini izle.
  • Yaşamın Molekülleri (Yakında): Glikoz birimlerini zincire ekleyip nişasta ve selüloz kurar; amino asitleri birleştirip zincirin katlanarak proteine dönüştüğünü izler. Besinlere Benedict, biüre ve Sudan ayıraçlarını damlatıp renk değişimine göre içeriği bulur.
  • Canlıların Ortak Özellikleri (Yakında): Örneği mikroskoba yerleştirip büyütmeyi ve odağı ayarlar; hareket, beslenme, üreme gibi canlılık belirtilerini gözlem tablosuna işler.