Hücre Zarından Madde Geçişi
9. sınıf · Biyoloji
Fosfolipit çift katmanlı zarın iki yanına tanecik ekle; difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, aktif taşıma, endositoz ve ekzositozu karşılaştır, hücreyi saf ve tuzlu suya koyup osmozu ölç.
Parçalar
- Fosfolipit çift katman: Hücre zarının temelidir. Fosfolipitlerin suyu seven başları zarın iki yüzüne, suyu sevmeyen kuyrukları zarın içine bakar. Oksijen ve karbondioksit gibi küçük moleküller fosfolipitlerin arasından geçebilir.
- Kanal proteini: Zarı boydan boya geçen, ortasında gözenek bulunan proteindir. İyonlar ve su bu gözenekten enerji harcanmadan, çok oldukları yerden az oldukları yere geçer.
- Taşıyıcı protein: Glikoz gibi bir maddeye bağlanır, biçim değiştirerek onu zarın öbür yanına bırakır. Kolaylaştırılmış difüzyonda enerji harcanmaz; madde yine çoktan aza gider.
- Pompa proteini ve ATP: Aktif taşımada görev yapan taşıyıcı proteindir. ATP'den aldığı enerjiyle maddeyi az olduğu yerden çok olduğu yere, yani derişim farkına karşı taşır.
- Kesecik (endositoz ve ekzositoz): Proteinler gibi büyük moleküller zar proteinlerinden geçemez. Endositozda zar içe çukurlaşıp maddeyi kesecikle içeri alır, ekzositozda kesecik zarla kaynaşıp içindekini dışarı bırakır. İkisinde de ATP harcanır.
- Beherdeki hücre (osmoz): Osmozda su, seçici geçirgen zardan çözünmüş madde derişiminin yüksek olduğu yana geçer. Saf suda alyuvar şişip patlar, bitki hücresini duvarı korur; çok tuzlu suda iki hücre de su kaybeder.
- Patates çubukları deneyi: Tartılan patates çubukları farklı derişimde tuzlu suya konur ve 30 dakika sonra yeniden tartılır. Kütlenin artması suyun hücrelere girdiğini, azalması hücrelerden çıktığını gösterir.
Görevler
- Basit difüzyonda zarın bir yanına oksijen ekleyerek derişim farkı oluştur ve iki yan dengeye gelene kadar izle.
- Beş taşıma türünün her birini çalıştır ve karşılaştırma tablosunu doldur.
- Osmoz beherinde aynı hücrenin saf suda şiştiğini, çok tuzlu suda büzüldüğünü gözle.
- Patates deneyinde dört çubuğu da tart ve kütlenin değişmediği tuzlu su aralığını bul.
Kazanımlar
- BİY.9.2.2 Hücre zarından madde geçişlerini sınıflandırabilme
- BİY.9.2.3 Küçük moleküllerin hücre zarından pasif geçişi ile ilgili deney yapabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Ekosistem ve Besin Ağı: Bir çayırda otlar, tavşanlar, tilkiler ve kartallar yaşıyor. Bir türü azalt ya da çoğalt, etkinin besin ağında nasıl yayıldığını izle.
- DNA ve Hücre Bölünmesi: DNA sarmalını aç, eşlenmeyi izle, nükleotitleri eşleştir; mitoz ve mayoz evrelerini zaman çubuğuyla ileri geri sar.
- Fotosentez ve Kemosentez: Akvaryumdaki su bitkisinin çıkardığı O₂ kabarcıklarını say, yapraktan kloroplasta inip suyun parçalanışını ve glikozun kuruluşunu izle, güneşin ulaşmadığı deniz dibi bacasında bakterilerin besin üretişini gör.
- Hücre Gezgini (Yakında): Hayvan ve bitki hücresini kesitle aç, organellere dokun, zardan maddelerin geçişini izle.
- Yaşamın Molekülleri (Yakında): Glikoz birimlerini zincire ekleyip nişasta ve selüloz kurar; amino asitleri birleştirip zincirin katlanarak proteine dönüştüğünü izler. Besinlere Benedict, biüre ve Sudan ayıraçlarını damlatıp renk değişimine göre içeriği bulur.
- Canlıların Ortak Özellikleri (Yakında): Örneği mikroskoba yerleştirip büyütmeyi ve odağı ayarlar; hareket, beslenme, üreme gibi canlılık belirtilerini gözlem tablosuna işler.