Ekosistem ve Besin Ağı

3–10. sınıf · Biyoloji

Bir çayırda otlar, tavşanlar, tilkiler ve kartallar yaşıyor. Bir türü azalt ya da çoğalt, etkinin besin ağında nasıl yayıldığını izle.

Parçalar

  • Otlar: Otlar güneş ışığıyla büyür. Tavşan, böcek ve fare gibi hayvanlar otlarla beslenir.
  • Ağaçlar: Ağaçlar kuşlara yuva, böceklere yiyecek olur. Yaprakları dökülünce toprağa karışır.
  • Böcekler: Böcekler ot ve yaprak yer. Fareler ve kuşlar da böcekleri yer.
  • Tavşan: Tavşan ot yer. Tilki ve kartal tavşanı avlar.
  • Fare: Fare hem tohum hem böcek yer. Tilki ve kartal fareyi avlar.
  • Tilki: Tilki et yer; tavşan ve fare avlar.
  • Kartal: Kartal gökyüzünden avlanır; tavşan ve fare yer.
  • Mantarlar: Mantarlar ölmüş bitki ve hayvanları çürütür. Böylece toprak yeniden beslenir.
  • Otlar (üretici): Güneş ışığıyla fotosentez yapıp kendi besinini üretir. Ekosistemdeki bütün enerji üreticilerle başlar.
  • Ağaçlar (üretici): Fotosentezle besin üretir, havadaki karbondioksiti alır, oksijen verir. Yaprakları böceklere besin, gövdesi canlılara barınak olur.
  • Böcekler (birincil tüketici): Otlarla ve yapraklarla beslenir. Sayıları çok, tek tek küçüktürler; farelere besin olurlar.
  • Tavşan (birincil tüketici): Otçuldur. Hızlı çoğalır; tilki ve kartal için önemli bir besindir.
  • Fare (birincil ve ikincil tüketici): Hem ot ve tohum hem böcek yer; hem otçul hem etçil beslendiği için iki basamakta yer alır.
  • Tilki (ikincil tüketici): Etçildir; tavşan ve fare avlar. Avcılar, av popülasyonunun aşırı artmasını önler.
  • Kartal (ikincil tüketici): Gökyüzünden avlanan etçil kuştur; tavşan ve fare yer. Besin zincirinin en üst halkalarındandır.
  • Mantar ve bakteriler (ayrıştırıcı): Ölü canlıları ve atıkları parçalayıp mineralleri toprağa geri verir. Onlar olmasa toprak fakirleşir, bitkiler zayıflar.
  • Besin ağı: Birbirine bağlı besin zincirlerinin oluşturduğu ağ. Oklar enerjinin akış yönünü gösterir: yenenden yiyene.
  • Enerji piramidi: Her beslenme basamağında enerjinin yalnızca yaklaşık %10'u bir üst basamağa geçer; geri kalanı solunumla ısı olarak kaybolur.

Görevler

  1. Tilkileri azalt ya da ekosistemden çıkar. Birkaç hafta sonra tavşanlara ne oldu?
  2. Otları ve ağaçları ekosistemden çıkar. Tüketicilere ne oluyor?
  3. Otları ve ağaçları ormandan çıkar. Hayvanlara ne oluyor?
  4. Enerji piramidinde enerjinin bir üst basamağa ne kadarının geçtiğini bul.
  5. Bir üreticiyle başlayan, en az üç halkalı bir besin zinciri kur.

Bu uygulamanın kullanıldığı konular

  • Canlıları Tanıyalım: Okul bahçesindeki canlıları dört sepete ayır, büyüteçle gözle görülmeyen canlıları bul, kedinin ve karıncanın çevresini nasıl algıladığını izle.
  • Canlıların Yaşam Alanları (Yakında): Hayvanları uygun yaşam alanına sürükler; yanlış yere konan canlının sağlık çubuğu düşer. Göl kıyısına çöp ya da beton ekleyince alandaki tür sayacının azaldığını görür.
  • Biyoçeşitlilik ve Tehditler (Yakında): Ekosisteme yangın, avlanma, yol, istilacı tür gibi tehditler ekler; tür sayacı ve besin ağındaki kopan bağlar anında görünür.
  • Besin Zinciri ve Ağı (Yakında): Canlılar arasına ok çekerek besin zincirini kurar; bir türü çıkarınca diğer türlerin nüfus çubuklarının nasıl değiştiğini izler.
  • Madde Döngüleri (Yakında): Bir su molekülünü ya da karbon atomunu seçip yolculuğunu takip eder: buharlaşma, yoğuşma, yağış; fotosentez, solunum, yanma. Ormanı kesince karbonun havada biriktiğini görür.
  • Sınıflandırma ve Biyoçeşitlilik (Yakında): Canlı kartlarını özelliklerine göre dallara yerleştirir; bakteri, arke ve ökaryot farklarını karşılaştırır; tür, genetik ve ekosistem çeşitliliğini örnek kartlarla ayırır.
  • Popülasyon ve Komünite Etkileşimleri (Yakında): Başlangıç sayılarını ve besin miktarını değiştirir; av-avcı grafiğinin dalgalanmasını izler; rekabet, simbiyoz gibi ilişki kartlarını canlı çiftlerine bağlar.
  • Enerji Akışı ve Madde Döngüleri (Yakında): Piramidin basamaklarına enerji ekler; her basamakta yalnız küçük bir kısmının aktarıldığını görür. Azot atomunu topraktan bitkiye, hayvana ve bakteriye kadar takip eder.

Kazanımlar

  • FB.3.8.1 Canlıların yaşam alanlarının özelliklerini belirlemeye yönelik kanıt kullanabilme
  • FB.3.8.2 Yaşam alanındaki canlı çeşitliliğini operasyonel olarak tanımlayabilme
  • FB.6.7.1 Biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemini sorgulayabilme
  • FB.7.7.1 Besin zincirindeki canlılar arasındaki ilişkileri yapılandırabilme
  • FB.8.7.4 Madde döngülerine ilişkin şema üzerinden bilimsel çıkarım yapabilme
  • FB.8.7.5 Madde döngülerinin yaşam açısından önemini yapılandırabilme
  • BİY.9.2.6 Biyoçeşitliliği oluşturan unsurlarla ilgili bilimsel çıkarım yapabilme
  • BİY.10.2.2 Komünitelerde ve popülasyonlarda görülen etkileşimleri ve değişimleri sorgulayabilme
  • BİY.10.2.3 Ekosistemdeki enerji akışıyla ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme
  • BİY.10.2.4 Madde döngüleri ile ilgili bilimsel model oluşturabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • DNA ve Hücre Bölünmesi: DNA sarmalını aç, eşlenmeyi izle, nükleotitleri eşleştir; mitoz ve mayoz evrelerini zaman çubuğuyla ileri geri sar.
  • Hücre Zarından Madde Geçişi: Fosfolipit çift katmanlı zarın iki yanına tanecik ekle; difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, aktif taşıma, endositoz ve ekzositozu karşılaştır, hücreyi saf ve tuzlu suya koyup osmozu ölç.
  • Fotosentez ve Kemosentez: Akvaryumdaki su bitkisinin çıkardığı O₂ kabarcıklarını say, yapraktan kloroplasta inip suyun parçalanışını ve glikozun kuruluşunu izle, güneşin ulaşmadığı deniz dibi bacasında bakterilerin besin üretişini gör.
  • Hücre Gezgini (Yakında): Hayvan ve bitki hücresini kesitle aç, organellere dokun, zardan maddelerin geçişini izle.
  • Yaşamın Molekülleri (Yakında): Glikoz birimlerini zincire ekleyip nişasta ve selüloz kurar; amino asitleri birleştirip zincirin katlanarak proteine dönüştüğünü izler. Besinlere Benedict, biüre ve Sudan ayıraçlarını damlatıp renk değişimine göre içeriği bulur.
  • Sindirim, Emilim ve Taşıma (Yakında): Amipte besin kofulunun oluşmasını, insanda besinin kanal boyunca parçalanmasını izler; ince bağırsak tüyüne yakınlaşıp glikoz ve amino asitlerin kana, yağların lenfe geçişini görür.