Doğru ve Fonksiyon Grafikleri
7–10. sınıf · Matematik
Noktaları sürükle, doğrunun denklemi ve eğimi anında değişsin; fonksiyonları kaydır, ger, yansıt ve tersini çiz.
Parçalar
- Koordinat düzlemi: Yatay x ekseni ile dikey y ekseni başlangıç noktasında (0, 0) dik kesişir. Her nokta bir sayı ikilisiyle (x, y) gösterilir: önce yatayda, sonra dikeyde ne kadar gidileceği.
- Eğim üçgeni: Doğru üzerindeki iki nokta arasında yatay gidilen yol koşu, dikey gidilen yol yükselmedir. Eğim = yükselme ÷ koşu. Eğim pozitifse doğru soldan sağa yükselir, negatifse alçalır, sıfırsa yataydır.
- Eksenleri kestiği noktalar: y = mx + n doğrusu y eksenini (0, n) noktasında keser. x eksenini kestiği noktayı bulmak için y = 0 yazılır: x = −n ÷ m.
- İki doğrunun durumu: İki doğru bir noktada kesişebilir; bu nokta iki doğrunun da üzerindedir. Eğimleri eşitse doğrular paraleldir ve hiç kesişmez. Denklemleri aynıysa doğrular çakışıktır, üst üste biner.
- İki doğrunun kesişimi: İki doğrunun kesişim noktası, iki denklemi birlikte sağlayan tek çözümdür. Eğimler eşitse doğrular paraleldir ve hiç kesişmez; denklemler aynıysa doğrular çakışıktır.
- Doğru orantı: İki çokluktan biri kaç katına çıkınca diğeri de aynı katına çıkıyorsa doğru orantılıdır. y ÷ x bölümü hep aynı sayıdır; buna orantı sabiti denir. Grafikte noktalar başlangıç noktasından geçen bir doğru üzerinde dizilir.
- Doğru orantı: İki çokluktan biri kaç katına çıkınca diğeri de aynı katına çıkıyorsa doğru orantılıdır. y ÷ x hep aynıdır (k), grafik başlangıç noktasından geçen bir doğrudur: y = kx.
- Kaydırma ve germe: g(x) = a·f(x − r) + k grafiği, f grafiğinin r birim sağa (r < 0 ise sola), k birim yukarı kaydırılması ve a katı dikey gerilmesidir. a negatifse grafik x eksenine göre yansır.
- Ters fonksiyon: Bire bir bir fonksiyonun tersinin grafiği, kendi grafiğinin y = x doğrusuna göre yansımasıdır. Karesel ve mutlak değer fonksiyonları bütün gerçek sayılarda bire bir değildir; yansımaları bir fonksiyon grafiği olmaz.
Görevler
- Doğru alanında A ve B noktalarını sürükleyerek eğimi 2 olan bir doğru çiz.
- İkinci doğruyu aç ve birbirine paralel iki doğru kur.
- Orantı alanında defterin tanesini 4 TL yap, sabit ücreti 0 bırak. 5 defter kaç TL?
- Fonksiyon alanında f(x)'i 3 birim sağa kaydır (germe ve yansıma olmadan).
Bu uygulamanın kullanıldığı konular
- Oran ve Orantı (Yakında): Kişi sayısını değiştirince malzemeler orantılı değişir; oran tablosu ve doğru grafiği yanında çizilir.
- Doğrusal İlişkiler (Yakında): Doğru üzerindeki iki noktayı sürükler; eğim ve denklem anında değişir. İki tarifeli taksi doğrusunu kesiştirip hangi mesafede hangisinin ucuz olduğunu bulur.
- Doğrusal ve Mutlak Değer Fonksiyonları (Yakında): Sürgülerle m(x) = a|x - b| + c grafiğinin tepe noktasını ve açıklığını değiştirir; eşitsizliğin çözüm aralığı x ekseninde boyanır.
- Karesel, Karekök ve Rasyonel Fonksiyonlar (Yakında): Sürgülerle grafiği öteler, gerer ve ters çevirir; referans grafik soluk olarak arkada kalır.
- Ters Fonksiyon, Denklem ve Eşitsizlik (Yakında): Grafiği y = x doğrusuna göre katlayıp ters fonksiyonu elde eder; iki grafiğin kesişiminden denklem çözümünü okur.
- Doğrunun Analitik İncelemesi (Yakında): İki noktayı sürükleyip eğim, denklem ve paralel/dik doğruları canlı izler.
Kazanımlar
- MAT.7.1.6 Gerçek yaşam durumları üzerinden orantılı durumları yorumlayabilme
- MAT.7.1.7 Gerçek yaşam durumları üzerinden doğru orantılı durumlara ilişkin problemleri çözebilme
- MAT.8.2.2 Gerçek yaşam durumlarındaki doğrusal ilişkileri doğrusal fonksiyonlarla temsil edebilme
- MAT.8.2.3 Dik koordinat sisteminde iki doğrusal fonksiyonun birbirine göre durumuna ilişkin çıkarım yapabilme
- MAT.8.2.4 Doğrusal fonksiyonlara ilişkin problemlerin çözümlerini algoritma ifade yöntemlerini kullanarak yapılandırabilme
- MAT.9.2.2 Gerçek sayılarda m(x) = ± |ax ± b| ± c (a, b, c ∈ℝ, a ≠ 0) şeklinde tanımlı mutlak değer fonksiyonlarının nitel özelliklerini incelemek için doğrusal fonksiyonlara bağlı analojik akıl yürütebilme
- MAT.9.2.3 Doğrusal fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problem çözebilme
- MAT.10.4.2 Gerçek sayılarda f(x) = x² şeklinde tanımlı karesel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karesel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
- MAT.10.4.3 Gerçek sayılarda f(x) = √x (x ≥ 0) şeklinde tanımlı karekök referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a∙f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karekök fonksiyonlarının nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
- MAT.10.4.5 Doğrusal, karesel, karekök ve rasyonel referans fonksiyonlar ile bu fonksiyonlardan türetilebilen fonksiyonların ters fonksiyonlarına dair çıkarım yapabilme
- MAT.10.4.6 Doğrusal, karesel, karekök, rasyonel referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problemleri çözebilme
- MAT.10.6.2 Dik koordinat sistemini doğrunun özelliklerini incelemek ve doğru ile ilgili problemleri çözebilmek için uygun bir temsil aracı olarak kullanabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Geometrik Cisimler ve Açınımlar: Küp, prizma, silindir, koni ve piramidi aç, kapat; kürenin kabuğunu düzleme ser; boyutlarını sürükle, yüzey alanını ve hacmi anında gör.
- Veri ve Grafikler: Veriyi çetele, resim ve şekil grafiğiyle sayarak başla; sınıf düzeyine göre sütun, daire, çizgi, nokta ve kutu grafiğine geç, ortalama ve medyanın nasıl değiştiğini gör.
- Olasılık Deney Masası: Zar at, para at, torbadan top çek, çark çevir; deneme sayısı arttıkça sonuçların teorik olasılığa yaklaştığını gör.
- Doğrusal İlişkiler (Yakında): Doğru üzerindeki iki noktayı sürükler; eğim ve denklem anında değişir. İki tarifeli taksi doğrusunu kesiştirip hangi mesafede hangisinin ucuz olduğunu bulur.
- Doğrunun Analitik İncelemesi (Yakında): İki noktayı sürükleyip eğim, denklem ve paralel/dik doğruları canlı izler.
- Karesel, Karekök ve Rasyonel Fonksiyonlar (Yakında): Sürgülerle grafiği öteler, gerer ve ters çevirir; referans grafik soluk olarak arkada kalır.