Sürtünmenin İşi, Enerji Korunumu ve Verim
12. sınıf · Fizik · 2. Enerji
Sürtünme katsayısını değiştirip kayıp enerjinin ısıya gittiğini görür; vinç ve dişlilerde giriş-çıkış enerjisi çubuklarından verimi hesaplar.
Sahnede neler olacak
Sürtünmeli rampa, makaralı vinç ve dişli düzeneği.
Neler yapabileceksin
Sürtünme katsayısını değiştirip kayıp enerjinin ısıya gittiğini görür; vinç ve dişlilerde giriş-çıkış enerjisi çubuklarından verimi hesaplar.
Görünmeyeni görünür kılıyoruz
Isıya dönüşen enerji temas yüzeyinde ısınma renkleriyle gösterilir.
Günlük hayatta
Bisiklet zinciri, araç motoru
Kazanımlar
- FİZ.12.2.4 Sürtünme kuvvetinin yaptığı işe yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme
- FİZ.12.2.5 Enerjinin dönüşümü ve korunumuna ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
- FİZ.12.2.6 Mekanik sistemlerin verimi ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Manyetik Alan ve Elektrik Motoru: Fizik laboratuvarında mıknatısların alan çizgilerini demir tozuyla gör, düz telin ve akım makarasının alanını teslametreyle ölç, tel salıncağa etki eden kuvveti sağ el kuralıyla bul ve sökülmüş bir motoru çalıştır.
- Fiziksel Anlamda İş (Yakında): Kutuya kuvvet uygulayıp yolunu değiştirir; yapılan iş sayacı kuvvet ve yolla birlikte artar. Duvarı itince ya da çantayı yatay taşırken iş sayacının sıfırda kaldığını görür.
- Kinetik ve Potansiyel Enerji (Yakında): Kaykaycıyı istediği yüksekliğe sürükleyip bırakır; yanında potansiyel ve kinetik enerji çubukları birbirine dönüşür, toplam çubuk sabit kalır. Sürtünmeyi açınca kayıp enerjinin ısıya gittiğini görür.
- İş, Enerji, Güç ve Mekanik Enerji (Yakında): Treni farklı yüksekliklerden bırakıp potansiyel, kinetik ve toplam enerji çubuklarını izler; vinçle yükü farklı sürelerde kaldırarak gücü karşılaştırır.
- Yay Sabiti ve Esneklik Enerjisi (Yakında): Yaya ağırlık asıp uzamayı ölçer, kuvvet-uzama grafiğinin eğiminden yay sabitini bulur; sapanı geri çekip bırakır, depolanan enerjinin topun hızına dönüştüğünü görür.
- Denge ve Kütle Merkezi (Yakında): Tahterevallide kütleleri sürükleyip tork dengesini kurar; levhayı farklı noktalardan asıp kütle merkezini bulur; kamyon yükünü yükseltip yolu eğerek devrilme açısını görür.