Yay Sabiti ve Esneklik Enerjisi

12. sınıf · Fizik · 2. Enerji

Yaya ağırlık asıp uzamayı ölçer, kuvvet-uzama grafiğinin eğiminden yay sabitini bulur; sapanı geri çekip bırakır, depolanan enerjinin topun hızına dönüştüğünü görür.

Sahnede neler olacak

Farklı yaylar, ağırlıklar ve sapan.

Neler yapabileceksin

Yaya ağırlık asıp uzamayı ölçer, kuvvet-uzama grafiğinin eğiminden yay sabitini bulur; sapanı geri çekip bırakır, depolanan enerjinin topun hızına dönüştüğünü görür.

Görünmeyeni görünür kılıyoruz

Grafiğin altındaki alan depolanan enerji olarak boyanır.

Günlük hayatta

Araba amortisörü, trambolin

Kazanımlar

  • FİZ.12.2.2 Yay sabitinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
  • FİZ.12.2.3 Yayın esneklik potansiyel enerjisinin matematiksel modeline ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Kuvvet Ölçme: Dinamometre: Laboratuvarda 5, 10 ve 20 N’luk dinamometrelere elma, şişe, kitap ve kütleler as; eşit kollu teraziyle kütleyi bul, aynı cismi Ay’a götürüp ağırlığın değiştiğini, kütlenin değişmediğini gör ve lastikten kendi dinamometreni kur.
  • Manyetik Alan ve Elektrik Motoru: Fizik laboratuvarında mıknatısların alan çizgilerini demir tozuyla gör, düz telin ve akım makarasının alanını teslametreyle ölç, tel salıncağa etki eden kuvveti sağ el kuralıyla bul ve sökülmüş bir motoru çalıştır.
  • Sürtünmenin İşi, Enerji Korunumu ve Verim (Yakında): Sürtünme katsayısını değiştirip kayıp enerjinin ısıya gittiğini görür; vinç ve dişlilerde giriş-çıkış enerjisi çubuklarından verimi hesaplar.
  • Denge ve Kütle Merkezi (Yakında): Tahterevallide kütleleri sürükleyip tork dengesini kurar; levhayı farklı noktalardan asıp kütle merkezini bulur; kamyon yükünü yükseltip yolu eğerek devrilme açısını görür.
  • İtme, Momentum ve Çarpışmalar (Yakında): Kızakların kütle ve hızlarını ayarlayıp çarpıştırır; çarpışmadan önce ve sonra momentum çubukları toplamın korunduğunu gösterir. Hava yastığının çarpışma süresini uzatıp kuvveti azalttığını kuvvet-zaman grafiğinden izler.
  • Eylemsizlik Momenti ve Açısal Momentum (Yakında): Kişinin kollarını açıp kapatır; dönme hızının değiştiğini ve açısal momentumun sabit kaldığını görür. Dolu ve halka silindiri rampadan yuvarlayıp hangisinin önce varacağını tahmin eder.