Metalik, İyonik ve Kovalent Bağ
9. sınıf · Kimya · 2. Çeşitlilik
Laboratuvar tezgâhında sodyumun elektronunu klora taşı, iki atomu yaklaştırıp ortak elektron çiftini gör, metal kafesteki elektron denizini izle; kurduğun yapının Lewis gösterimini ve adını oku.
Parçalar
- Metal kafes ve elektron denizi: Metal atomları değerlik elektronlarını ortaklaşa kullanır. Düzenli dizilmiş pozitif metal iyonları ile aralarında serbestçe dolaşan elektronlar (elektron denizi) arasındaki çekim metalik bağdır.
- Pil, bakır tel ve ampul: Bakır bir metaldir. Pil bağlanınca teldeki serbest elektronlar aynı yöne kayar ve ampul yanar; elektrik kablolarında bakır bu yüzden kullanılır.
- Metal örnekleri: Kavanozda gazyağı içinde saklanan sodyum, magnezyum şerit ve alüminyum folyo. Sodyum havayla ve suyla çok hızlı tepkimeye girdiği için gazyağı içinde tutulur. Üçünde de metalik bağ vardır.
- Sodyum ve klor atomları: Sodyum (2-8-1) dış katmanındaki 1 elektronu verip Na⁺ iyonu, klor (2-8-7) bu elektronu alıp Cl⁻ iyonu olur. Zıt yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik çekim iyonik bağdır.
- Kaya tuzu kristalleri: Sofra tuzu sodyum klorürdür (NaCl). Kristallerin küp biçimi, Na⁺ ve Cl⁻ iyonlarının üç boyutta düzenli ve sırayla dizilmesinden gelir.
- Molekül kurma alanı: Ametal atomları birbirine elektron vermez; değerlik elektronlarını ortaklaşa kullanır. İki çekirdeğin ortak elektron çiftini birlikte çekmesi kovalent bağı oluşturur.
- Su dolu beher: Su molekülünde (H₂O) oksijen atomu her hidrojen atomuyla bir ortak elektron çifti paylaşır. Oksijenin üzerinde iki ortaklanmamış elektron çifti kalır.
- Lewis tahtası: Lewis yapısında değerlik elektronları element sembolünün çevresine nokta olarak yazılır; ortak elektron çifti çizgiyle de gösterilebilir. Tahta, üzerinde çalıştığın yapının Lewis gösterimini ve adını yazar.
Görevler
- Metalik etkinliğinde Na, Mg ve Al kafeslerinin üçünü de incele ve metalik bağı açıklayan doğru genellemeyi seç.
- İyonik etkinliğinde elektronları sürükleyerek önce NaCl'yi, sonra birden çok elektron aktarılan bir bileşiği (ör. MgCl₂ ya da Al₂O₃) kur.
- Kovalent etkinliğinde ortak elektron çifti sayısını önce doğru tahmin edip sonra kurduğun 3 farklı molekül oluştur.
- Adlandırma etkinliğindeki 8 bileşiğin hepsini kurallara göre doğru adlandır.
Kazanımlar
- KİM.9.2.1 Metalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme
- KİM.9.2.2 İyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
- KİM.9.2.3 Kovalent bağ oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
- KİM.9.2.4 Moleküllerin Lewis nokta yapısına ilişkin çıkarımda bulunabilme
- KİM.9.2.6 Bileşikleri adlandırma kurallarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Atom Modelleri ve Orbitaller: Müze salonunda Dalton'dan modern modele atom modellerini dönüştür, altın levha deneyini yap, orbital bulutlarını incele ve elektronları enerji tahtasına yerleştir.
- Periyodik Tablo: 118 element 3D karolar hâlinde; elemente dokun, atom modelini ve nerede bulunduğunu gör, sıcaklıkla hâl değişimini izle.
- Molekül Atölyesi (Yakında): Atomları birleştirip molekül kur; bağları, molekül geometrisini ve kutupluluğu 3D olarak incele.
- Element, Bileşik ve Molekül (Yakında): Atomları birbirine sürükleyip H₂O, CO₂, O₂, NH₃ kurar; sahne formülü ve adı yazar. Aynı tür atomlu yapıları element, farklı türlüleri bileşik kutusuna ayırır.
- Polarlık ve Moleküller Arası Etkileşimler (Yakında): Molekülü döndürür, elektron yoğunluk haritasında kısmi yükleri görür; molekülleri yaklaştırıp hidrojen bağı, dipol-dipol ve London etkileşimlerinin oluştuğunu kesikli çizgilerle izler.
- Hibritleşme ve Molekül Geometrisi (Yakında): Merkez atoma bağ ve ortaklanmamış elektron çifti ekler; elektron bölgelerinin birbirini iterek doğrusal, düzlem üçgen, dörtyüzlü geometrilere yerleştiğini ve bağ açılarını görür. s ve p orbitallerinin karışarak hibrit orbitale dönüşmesini, sigma ve pi bağlarının örtüşmesini izler.