Metalik, İyonik ve Kovalent Bağ

9. sınıf · Kimya · 2. Çeşitlilik

Laboratuvar tezgâhında sodyumun elektronunu klora taşı, iki atomu yaklaştırıp ortak elektron çiftini gör, metal kafesteki elektron denizini izle; kurduğun yapının Lewis gösterimini ve adını oku.

Parçalar

  • Metal kafes ve elektron denizi: Metal atomları değerlik elektronlarını ortaklaşa kullanır. Düzenli dizilmiş pozitif metal iyonları ile aralarında serbestçe dolaşan elektronlar (elektron denizi) arasındaki çekim metalik bağdır.
  • Pil, bakır tel ve ampul: Bakır bir metaldir. Pil bağlanınca teldeki serbest elektronlar aynı yöne kayar ve ampul yanar; elektrik kablolarında bakır bu yüzden kullanılır.
  • Metal örnekleri: Kavanozda gazyağı içinde saklanan sodyum, magnezyum şerit ve alüminyum folyo. Sodyum havayla ve suyla çok hızlı tepkimeye girdiği için gazyağı içinde tutulur. Üçünde de metalik bağ vardır.
  • Sodyum ve klor atomları: Sodyum (2-8-1) dış katmanındaki 1 elektronu verip Na⁺ iyonu, klor (2-8-7) bu elektronu alıp Cl⁻ iyonu olur. Zıt yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik çekim iyonik bağdır.
  • Kaya tuzu kristalleri: Sofra tuzu sodyum klorürdür (NaCl). Kristallerin küp biçimi, Na⁺ ve Cl⁻ iyonlarının üç boyutta düzenli ve sırayla dizilmesinden gelir.
  • Molekül kurma alanı: Ametal atomları birbirine elektron vermez; değerlik elektronlarını ortaklaşa kullanır. İki çekirdeğin ortak elektron çiftini birlikte çekmesi kovalent bağı oluşturur.
  • Su dolu beher: Su molekülünde (H₂O) oksijen atomu her hidrojen atomuyla bir ortak elektron çifti paylaşır. Oksijenin üzerinde iki ortaklanmamış elektron çifti kalır.
  • Lewis tahtası: Lewis yapısında değerlik elektronları element sembolünün çevresine nokta olarak yazılır; ortak elektron çifti çizgiyle de gösterilebilir. Tahta, üzerinde çalıştığın yapının Lewis gösterimini ve adını yazar.

Görevler

  1. Metalik etkinliğinde Na, Mg ve Al kafeslerinin üçünü de incele ve metalik bağı açıklayan doğru genellemeyi seç.
  2. İyonik etkinliğinde elektronları sürükleyerek önce NaCl'yi, sonra birden çok elektron aktarılan bir bileşiği (ör. MgCl₂ ya da Al₂O₃) kur.
  3. Kovalent etkinliğinde ortak elektron çifti sayısını önce doğru tahmin edip sonra kurduğun 3 farklı molekül oluştur.
  4. Adlandırma etkinliğindeki 8 bileşiğin hepsini kurallara göre doğru adlandır.

Kazanımlar

  • KİM.9.2.1 Metalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme
  • KİM.9.2.2 İyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
  • KİM.9.2.3 Kovalent bağ oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
  • KİM.9.2.4 Moleküllerin Lewis nokta yapısına ilişkin çıkarımda bulunabilme
  • KİM.9.2.6 Bileşikleri adlandırma kurallarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Atom Modelleri ve Orbitaller: Müze salonunda Dalton'dan modern modele atom modellerini dönüştür, altın levha deneyini yap, orbital bulutlarını incele ve elektronları enerji tahtasına yerleştir.
  • Periyodik Tablo: 118 element 3D karolar hâlinde; elemente dokun, atom modelini ve nerede bulunduğunu gör, sıcaklıkla hâl değişimini izle.
  • Molekül Atölyesi (Yakında): Atomları birleştirip molekül kur; bağları, molekül geometrisini ve kutupluluğu 3D olarak incele.
  • Element, Bileşik ve Molekül (Yakında): Atomları birbirine sürükleyip H₂O, CO₂, O₂, NH₃ kurar; sahne formülü ve adı yazar. Aynı tür atomlu yapıları element, farklı türlüleri bileşik kutusuna ayırır.
  • Polarlık ve Moleküller Arası Etkileşimler (Yakında): Molekülü döndürür, elektron yoğunluk haritasında kısmi yükleri görür; molekülleri yaklaştırıp hidrojen bağı, dipol-dipol ve London etkileşimlerinin oluştuğunu kesikli çizgilerle izler.
  • Hibritleşme ve Molekül Geometrisi (Yakında): Merkez atoma bağ ve ortaklanmamış elektron çifti ekler; elektron bölgelerinin birbirini iterek doğrusal, düzlem üçgen, dörtyüzlü geometrilere yerleştiğini ve bağ açılarını görür. s ve p orbitallerinin karışarak hibrit orbitale dönüşmesini, sigma ve pi bağlarının örtüşmesini izler.