Bir Hilâl Uğruna: Şiir ve Öykü
7. sınıf · Türkçe
"Çanakkale Şehitlerine" şiirinde uyak, redif ve uyak şemasını bul, söz sanatlarını çöz; bir Çanakkale öyküsünde olay örgüsünü kur.
Parçalar
- Dize: Şiirin her bir satırıdır. Buradaki bölümde dört dize var.
- Kıta (bölüm): Şiirde anlamca ve biçimce bir bütün oluşturan dize öbeğidir. Mehmet Âkif Ersoy'un "Çanakkale Şehitlerine" şiiri, Safahat'ta yer alır.
- Uyak: Dize sonlarındaki ses benzerliğidir: y-at-ıyor / b-at-ıyor sözcüklerinde "-at", ask-er / değ-er sözcüklerinde "-er".
- Redif: Dize sonlarında görevi ve anlamı aynı olan ek ya da sözcük tekrarıdır: yat-ıyor / bat-ıyor sözcüklerinde şimdiki zaman eki "-ıyor".
- Uyak şeması: Uyaklı dizelere aynı harf verilerek yazılır. Birinci ve ikinci dize, üçüncü ve dördüncü dize kendi arasında uyaklı: aabb (düz uyak).
- Benzetme: "ne güneşler batıyor" sözünde şehit düşen askerler güneşe benzetiliyor; güneşin batması, askerlerin şehit düşmesidir.
- Abartma: Bir durumu olduğundan çok büyük göstermektir: "Ölüm indirmede gökler, ölü püskürmede yer;"
- Olay örgüsü: Öyküdeki olayların oluş sırasıdır. Serimde kişi, yer ve zaman tanıtılır; düğümde sorun çıkar; çözümde sorun sonuçlanır.
Görevler
- Dört dizede uyak ve redifleri işaretle; uyak şemasının kendiliğinden yazılmasını izle.
- "güneşler" sözcüğünü benzetildiği varlıkla bağla ve abartma bulunan dizeyi tanı.
- Öykünün sahne kartlarını oluş sırasına göre zaman çizgisine yerleştir.
Kazanımlar
- T.D.7.1 Dinlemede/izlemede materyal seçimini yönetebilme
- T.D.7.11 Öyküleyici metinde hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
- T.D.7.14 Dinlediğinin/izlediğinin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
- T.D.7.16 Dinlediğindeki/izlediğindeki söz sanatlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
- T.O.7.1 Okumada materyal seçimini yönetebilme
- T.O.7.16 Şiirin biçim özelliklerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme
- T.O.7.22 Okuduğunu değerlendirebilme
- T.O.7.26 Okuma sürecini değerlendirebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Cümle Kur, Öğeler Renklensin: Sözcük ve ek kartlarını cümle rayına dizerek özne-yüklem uyumunu ve sınırlama, istek, sebep-sonuç anlam ilişkilerini anında keşfet.
- Çoklu Ortamla Yaratıcı Yazı: "İyi bir dinleyici ol" dijital posterini başlık, kendi sloganın, görsel ve sesle kur; davranışları sınıflandır, arkadaşının posterine değerlendirme ve soru kartı bırak.
- Fiillerde Zaman ve Gereklilik: Fiile zaman ve gereklilik eklerini tak; karakter zaman çizgisinde geçmişe, şimdiye, geleceğe gitsin. Başlangıç ve bitiş bildiren sözleri çizgide işaretle.
- Fiilleri Niteleyenler: Zarflar ve Zarf-Fiiller: 3D parkta zarf kartlarıyla koşan çocuğu, yürüyen yaşlı adamı ve uçan kuşu hızlandır, geri çevir, akşama taşı; zarf-fiillerle iki eylemi sıralı ya da aynı anda oynat.
- Görsel, Ses ve Metin Birlikte: Sosyal sorumluluk videosunda çoklu ortam katmanlarını ve metin unsurlarını çözümleme.
- Haber Doğru mu?: Haber metinlerinde kaynak, tarih, başlık ve görselleri çözümleyerek sahte içeriği ayırt etme ve çözüm üretme.