Basit Elektrik Devresi

5–8. sınıf · Fen Bilimleri · 6. Yaşamımızdaki Elektrik

Pil, anahtar, ampul ve kablolarla devre kur; akımın yolunu ve ampulün parlaklığını izle.

Parçalar

  • Pil: Devrenin enerji kaynağıdır. Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Piller art arda bağlanınca devreye daha çok enerji aktarılır, ampul daha parlak yanar.
  • Anahtar: Devreyi açıp kapatır. Kapalıyken yol tamamlanır ve akım geçer; açıkken yol kopar, ampul söner.
  • Ampul: Elektrik enerjisini ışık ve ısı enerjisine çevirir. İçindeki ince tel (flaman) akım geçince ısınıp parlar.
  • İletken kablo: Devre elemanlarını birbirine bağlar. İçindeki bakır tel akımı iletir; dışındaki plastik kılıf yalıtkandır, bizi korur.

Görevler

  1. Anahtarı kapat ve ampulü yak.
  2. Ampulü daha parlak yakmanın bir yolunu bul.
  3. İki ampulü önce seri, sonra paralel bağla. Hangisinde daha parlak yanıyor?
  4. Ampulü patlatmadan bağlayabileceğin en fazla pil sayısını bul.

Bu uygulamanın kullanıldığı konular

  • İlk Devremi Kuruyorum: Kıskaçlı kabloları sürükleyip pil, ampul ve anahtarla ilk devreni kur; yol kapanınca ampulün yandığını, el fenerinin içindeki devreyi gör.
  • İletkenler, Yalıtkanlar ve Direnç (Yakında): Maddeleri devredeki boşluğa sürükleyip ampulün yanıp yanmadığını görür; telin boyunu ve kalınlığını değiştirir, ayarlı direncin sürgüsünü kaydırarak ampulün kısılıp parladığını izler.
  • Ampullerin Bağlanması, Akım ve Gerilim (Yakında): Ampulleri seri ya da paralel bağlar, parlaklığın nasıl değiştiğini görür; ampermetreyi ve voltmetreyi doğru yere sürükleyip okur. Gerilimi adım adım artırıp akım-gerilim grafiğini kendi çizer; çok yüksek gerilimde ampul patlar.
  • Elektrik Akımı ve Ohm Yasası (Yakında): Telin içine yakınlaşıp elektronların sürüklenişini izler; gerilimi artırınca hızlandıklarını görür. Direnç değerini değiştirerek akım-gerilim grafiğini çizer ve eğimin direnç olduğunu bulur.
  • Dirençlerin ve Üreteçlerin Bağlanması (Yakında): Dirençleri seri ve paralel bağlayıp eşdeğer direncin ve kol akımlarının nasıl değiştiğini ölçer; pilleri seri, paralel ve ters bağlayıp ampul parlaklığını karşılaştırır.
  • Galvanik Hücre (Pil) (Yakında): Elektrot metallerini değiştirip voltmetreden hücre potansiyelini okur; derişimi ve sıcaklığı değiştirerek potansiyelin nasıl değiştiğini görür; tuz köprüsünü çıkarınca akımın durduğunu izler.

Kazanımlar

  • FB.5.6.1 Bir elektrik devresindeki elemanları sembollerinin olup olmamasına göre sınıflandırabilme.
  • FB.5.6.2 Şemasını çizdiği elektrik devresine uygun deney yapabilme.
  • FB.5.6.3 Bir elektrik devresindeki ampul parlaklığını etkileyen değişkenlerin neler olduğuna ilişkin hipotez oluşturabilme.
  • FB.6.6.2 Elektrik devresindeki ampulün parlaklığının bağlı olduğu değişkenleri belirlemeye yönelik deney yapabilme.
  • FB.8.6.1 Ampullerin bağlanma durumunun ampul parlaklığına etkisine yönelik deney yapabilme.
  • FB.8.6.2 Elektrik akımını operasyonel olarak tanımlayabilme.

Bunları da deneyebilirsin

  • İlk Devremi Kuruyorum: Kıskaçlı kabloları sürükleyip pil, ampul ve anahtarla ilk devreni kur; yol kapanınca ampulün yandığını, el fenerinin içindeki devreyi gör.
  • Ampullerin Bağlanması, Akım ve Gerilim (Yakında): Ampulleri seri ya da paralel bağlar, parlaklığın nasıl değiştiğini görür; ampermetreyi ve voltmetreyi doğru yere sürükleyip okur. Gerilimi adım adım artırıp akım-gerilim grafiğini kendi çizer; çok yüksek gerilimde ampul patlar.
  • İletkenler, Yalıtkanlar ve Direnç (Yakında): Maddeleri devredeki boşluğa sürükleyip ampulün yanıp yanmadığını görür; telin boyunu ve kalınlığını değiştirir, ayarlı direncin sürgüsünü kaydırarak ampulün kısılıp parladığını izler.
  • Elektrik Akımı ve Ohm Yasası (Yakında): Telin içine yakınlaşıp elektronların sürüklenişini izler; gerilimi artırınca hızlandıklarını görür. Direnç değerini değiştirerek akım-gerilim grafiğini çizer ve eğimin direnç olduğunu bulur.
  • Dirençlerin ve Üreteçlerin Bağlanması (Yakında): Dirençleri seri ve paralel bağlayıp eşdeğer direncin ve kol akımlarının nasıl değiştiğini ölçer; pilleri seri, paralel ve ters bağlayıp ampul parlaklığını karşılaştırır.
  • Galvanik Hücre (Pil) (Yakında): Elektrot metallerini değiştirip voltmetreden hücre potansiyelini okur; derişimi ve sıcaklığı değiştirerek potansiyelin nasıl değiştiğini görür; tuz köprüsünü çıkarınca akımın durduğunu izler.