Basit Elektrik Devresi
5–8. sınıf · Fen Bilimleri · 6. Yaşamımızdaki Elektrik
Pil, anahtar, ampul ve kablolarla devre kur; akımın yolunu ve ampulün parlaklığını izle.
Parçalar
- Pil: Devrenin enerji kaynağıdır. Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Piller art arda bağlanınca devreye daha çok enerji aktarılır, ampul daha parlak yanar.
- Anahtar: Devreyi açıp kapatır. Kapalıyken yol tamamlanır ve akım geçer; açıkken yol kopar, ampul söner.
- Ampul: Elektrik enerjisini ışık ve ısı enerjisine çevirir. İçindeki ince tel (flaman) akım geçince ısınıp parlar.
- İletken kablo: Devre elemanlarını birbirine bağlar. İçindeki bakır tel akımı iletir; dışındaki plastik kılıf yalıtkandır, bizi korur.
Görevler
- Anahtarı kapat ve ampulü yak.
- Ampulü daha parlak yakmanın bir yolunu bul.
- İki ampulü önce seri, sonra paralel bağla. Hangisinde daha parlak yanıyor?
- Ampulü patlatmadan bağlayabileceğin en fazla pil sayısını bul.
Bu uygulamanın kullanıldığı konular
- İlk Devremi Kuruyorum: Kıskaçlı kabloları sürükleyip pil, ampul ve anahtarla ilk devreni kur; yol kapanınca ampulün yandığını, el fenerinin içindeki devreyi gör.
- İletkenler, Yalıtkanlar ve Direnç (Yakında): Maddeleri devredeki boşluğa sürükleyip ampulün yanıp yanmadığını görür; telin boyunu ve kalınlığını değiştirir, ayarlı direncin sürgüsünü kaydırarak ampulün kısılıp parladığını izler.
- Ampullerin Bağlanması, Akım ve Gerilim (Yakında): Ampulleri seri ya da paralel bağlar, parlaklığın nasıl değiştiğini görür; ampermetreyi ve voltmetreyi doğru yere sürükleyip okur. Gerilimi adım adım artırıp akım-gerilim grafiğini kendi çizer; çok yüksek gerilimde ampul patlar.
- Elektrik Akımı ve Ohm Yasası (Yakında): Telin içine yakınlaşıp elektronların sürüklenişini izler; gerilimi artırınca hızlandıklarını görür. Direnç değerini değiştirerek akım-gerilim grafiğini çizer ve eğimin direnç olduğunu bulur.
- Dirençlerin ve Üreteçlerin Bağlanması (Yakında): Dirençleri seri ve paralel bağlayıp eşdeğer direncin ve kol akımlarının nasıl değiştiğini ölçer; pilleri seri, paralel ve ters bağlayıp ampul parlaklığını karşılaştırır.
- Galvanik Hücre (Pil) (Yakında): Elektrot metallerini değiştirip voltmetreden hücre potansiyelini okur; derişimi ve sıcaklığı değiştirerek potansiyelin nasıl değiştiğini görür; tuz köprüsünü çıkarınca akımın durduğunu izler.
Kazanımlar
- FB.5.6.1 Bir elektrik devresindeki elemanları sembollerinin olup olmamasına göre sınıflandırabilme.
- FB.5.6.2 Şemasını çizdiği elektrik devresine uygun deney yapabilme.
- FB.5.6.3 Bir elektrik devresindeki ampul parlaklığını etkileyen değişkenlerin neler olduğuna ilişkin hipotez oluşturabilme.
- FB.6.6.2 Elektrik devresindeki ampulün parlaklığının bağlı olduğu değişkenleri belirlemeye yönelik deney yapabilme.
- FB.8.6.1 Ampullerin bağlanma durumunun ampul parlaklığına etkisine yönelik deney yapabilme.
- FB.8.6.2 Elektrik akımını operasyonel olarak tanımlayabilme.
Bunları da deneyebilirsin
- İlk Devremi Kuruyorum: Kıskaçlı kabloları sürükleyip pil, ampul ve anahtarla ilk devreni kur; yol kapanınca ampulün yandığını, el fenerinin içindeki devreyi gör.
- Ampullerin Bağlanması, Akım ve Gerilim (Yakında): Ampulleri seri ya da paralel bağlar, parlaklığın nasıl değiştiğini görür; ampermetreyi ve voltmetreyi doğru yere sürükleyip okur. Gerilimi adım adım artırıp akım-gerilim grafiğini kendi çizer; çok yüksek gerilimde ampul patlar.
- İletkenler, Yalıtkanlar ve Direnç (Yakında): Maddeleri devredeki boşluğa sürükleyip ampulün yanıp yanmadığını görür; telin boyunu ve kalınlığını değiştirir, ayarlı direncin sürgüsünü kaydırarak ampulün kısılıp parladığını izler.
- Elektrik Akımı ve Ohm Yasası (Yakında): Telin içine yakınlaşıp elektronların sürüklenişini izler; gerilimi artırınca hızlandıklarını görür. Direnç değerini değiştirerek akım-gerilim grafiğini çizer ve eğimin direnç olduğunu bulur.
- Dirençlerin ve Üreteçlerin Bağlanması (Yakında): Dirençleri seri ve paralel bağlayıp eşdeğer direncin ve kol akımlarının nasıl değiştiğini ölçer; pilleri seri, paralel ve ters bağlayıp ampul parlaklığını karşılaştırır.
- Galvanik Hücre (Pil) (Yakında): Elektrot metallerini değiştirip voltmetreden hücre potansiyelini okur; derişimi ve sıcaklığı değiştirerek potansiyelin nasıl değiştiğini görür; tuz köprüsünü çıkarınca akımın durduğunu izler.