DNA ve Hücre Bölünmesi

8–12. sınıf · Biyoloji

DNA sarmalını aç, eşlenmeyi izle, nükleotitleri eşleştir; mitoz ve mayoz evrelerini zaman çubuğuyla ileri geri sar.

Parçalar

  • Nükleotit: DNA'nın yapı birimidir. Bir fosfat, bir şeker ve bir bazdan oluşur. Dört çeşit nükleotit vardır; aralarındaki fark bazlarıdır.
  • Nükleotit: DNA'nın yapı birimidir. Bir fosfat, bir şeker (deoksiriboz) ve bir azotlu bazdan oluşur. Dört çeşit nükleotit vardır; aralarındaki fark bazlarıdır.
  • Şeker-fosfat omurga: Nükleotitlerin şeker ve fosfatları birbirine bağlanarak zincirin dış iskeletini oluşturur. Sahnede sarı küreler fosfat, açık renkli beşgen prizmalar şekerdir.
  • Bazlar ve eşleşme: Dört baz vardır: adenin (A), timin (T), guanin (G) ve sitozin (C). A'nın karşısına daima T, G'nin karşısına daima C gelir. Bu yüzden bir zincirin dizisini bilen, karşısındaki zinciri de bulur.
  • Bazlar ve eşleşme: Adenin (A) karşısına daima timin (T), guanin (G) karşısına daima sitozin (C) gelir. A ile T arasında 2, G ile C arasında 3 hidrojen bağı vardır. Uzun bazlar (A, G) kısa bazlarla (T, C) eşleştiği için sarmalın genişliği her yerde aynıdır.
  • Gen: DNA'nın belirli bir özelliği (örneğin bir proteini) belirleyen parçasıdır. Bir kromozomda çok sayıda gen bulunur. Ölçek bölümünde DNA'dan kromozoma geçerken genin yerini izle.
  • Kromozom: Proteinlerle sıkıca paketlenmiş DNA'dır. Hücre bölünmeden önce DNA kendini eşler; bu yüzden bölünme başında kromozomlar X biçiminde görünür. Mavi kromozomlar anneden, turuncular babadan gelir.
  • Kromozom: Histon proteinlerine sarılıp sıkıca paketlenmiş DNA'dır. Eşlenmeden sonra iki kardeş kromatitten oluşur; kromatitler sentromerden bağlıdır. Mavi kromozomlar anneden, turuncular babadan gelir.
  • İğ iplikleri: Bölünme sırasında hücrenin iki ucundan uzanan protein iplikleridir. Kromozomlara tutunur ve onları hücrenin iki ucuna doğru çeker; böylece yeni hücrelerin her birine kromozom düşer.
  • İğ iplikleri: Bölünme sırasında kutuplardaki sentrozomlardan çıkan protein iplikleridir. Sentromerlere bağlanır ve kromatitleri ya da homolog kromozomları zıt kutuplara çeker.

Görevler

  1. Nükleotit eşleştirmeyi başlat ve A'nın karşısına doğru bazı koy.
  2. Mitozu sonuna kadar izle. Hücre başına kromozom sayısı başta ve sonda aynı mı?
  3. Mayozun sonunda kaç hücre oluşuyor? Her birinde kaç kromozom var?
  4. DNA'dan kromozoma ölçek geçişini sonuna götür. Gen nerede kaldı?

Bu uygulamanın kullanıldığı konular

  • DNA, Gen ve Kromozom (Yakında): Kaydırarak hücre, çekirdek, kromozom, gen ve nükleotide iner; DNA'yı açıp bazları eşleştirir (A-T, G-C). Bir bazı değiştirerek mutasyon oluşturur ve genin ürününün değiştiğini görür.
  • Mitoz ve Mayoz: Mitoz ve mayozu tek zaman çubuğuyla yan yana izle; hücre ve kromozom sayılarının nasıl değiştiğini karşılaştır.
  • Kromozom, Hücre Döngüsü ve Bölünme (Yakında): DNA'yı paketleme sürgüsüyle kromatinden kromozoma yoğunlaştırır; hücre döngüsünü zaman çubuğuyla sarar. Mayozda bir kromozom çiftini ayrılmadan bırakınca oluşan hücrelerdeki kromozom sayısını görür.
  • Üreme Hücreleri, Üreme ve Gelişim: Gametogenezde kromozom ve hücre sayısını tahmin et, embriyonik gelişimi sırala, üreme şekillerini, yapıları ve hormonları eşleştir.
  • DNA Eşlenmesi ve Protein Sentezi (Yakında): Helikazı ilerletip sarmalı açar, serbest nükleotitleri eşleşen bazlara sürükler; iki yeni sarmalın yarı korunumlu olduğunu görür. mRNA'yı ribozoma okutup amino asit zincirini uzatır; bir bazı değiştirince proteinin nasıl değiştiğini izler.

Kazanımlar

  • FB.8.3.1 Nükleotid, gen, DNA ve kromozom kavramları arasındaki ilişkiyi yapılandırabilme
  • FB.8.3.2 DNA’nın yapısını model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
  • FB.8.3.3 Mitoz ve mayoz kavramları arasındaki ilişkiyi karşılaştırabilme
  • BİY.12.1.2 Hücredeki genetik materyalin organizasyonunu çözümleyebilme
  • BİY.12.1.3 Canlılarda hücre döngüsü ve hücre bölünmesini sorgulayabilme
  • BİY.12.1.5 Üreme hücrelerinin oluşum süreci ve yapılarını karşılaştırabilme
  • BİY.12.2.2 DNA replikasyonunun bilimsel modelini oluşturabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Ekosistem ve Besin Ağı: Bir çayırda otlar, tavşanlar, tilkiler ve kartallar yaşıyor. Bir türü azalt ya da çoğalt, etkinin besin ağında nasıl yayıldığını izle.
  • Üreme Hücreleri, Üreme ve Gelişim: Gametogenezde kromozom ve hücre sayısını tahmin et, embriyonik gelişimi sırala, üreme şekillerini, yapıları ve hormonları eşleştir.
  • Hücre Zarından Madde Geçişi: Fosfolipit çift katmanlı zarın iki yanına tanecik ekle; difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, aktif taşıma, endositoz ve ekzositozu karşılaştır, hücreyi saf ve tuzlu suya koyup osmozu ölç.
  • Hücre Gezgini (Yakında): Hayvan ve bitki hücresini kesitle aç, organellere dokun, zardan maddelerin geçişini izle.
  • Kromozom, Hücre Döngüsü ve Bölünme (Yakında): DNA'yı paketleme sürgüsüyle kromatinden kromozoma yoğunlaştırır; hücre döngüsünü zaman çubuğuyla sarar. Mayozda bir kromozom çiftini ayrılmadan bırakınca oluşan hücrelerdeki kromozom sayısını görür.
  • Çiçek ve Çimlenme (Yakında): Çiçeğin kısımlarını katman katman ayırır; çift döllenmeyi izler. Tohum için su, sıcaklık, oksijen ve ışık koşullarını değiştirip çimlenme yüzdesini ölçer.