DNA ve Hücre Bölünmesi
8–12. sınıf · Biyoloji
DNA sarmalını aç, eşlenmeyi izle, nükleotitleri eşleştir; mitoz ve mayoz evrelerini zaman çubuğuyla ileri geri sar.
Parçalar
- Nükleotit: DNA'nın yapı birimidir. Bir fosfat, bir şeker ve bir bazdan oluşur. Dört çeşit nükleotit vardır; aralarındaki fark bazlarıdır.
- Nükleotit: DNA'nın yapı birimidir. Bir fosfat, bir şeker (deoksiriboz) ve bir azotlu bazdan oluşur. Dört çeşit nükleotit vardır; aralarındaki fark bazlarıdır.
- Şeker-fosfat omurga: Nükleotitlerin şeker ve fosfatları birbirine bağlanarak zincirin dış iskeletini oluşturur. Sahnede sarı küreler fosfat, açık renkli beşgen prizmalar şekerdir.
- Bazlar ve eşleşme: Dört baz vardır: adenin (A), timin (T), guanin (G) ve sitozin (C). A'nın karşısına daima T, G'nin karşısına daima C gelir. Bu yüzden bir zincirin dizisini bilen, karşısındaki zinciri de bulur.
- Bazlar ve eşleşme: Adenin (A) karşısına daima timin (T), guanin (G) karşısına daima sitozin (C) gelir. A ile T arasında 2, G ile C arasında 3 hidrojen bağı vardır. Uzun bazlar (A, G) kısa bazlarla (T, C) eşleştiği için sarmalın genişliği her yerde aynıdır.
- Gen: DNA'nın belirli bir özelliği (örneğin bir proteini) belirleyen parçasıdır. Bir kromozomda çok sayıda gen bulunur. Ölçek bölümünde DNA'dan kromozoma geçerken genin yerini izle.
- Kromozom: Proteinlerle sıkıca paketlenmiş DNA'dır. Hücre bölünmeden önce DNA kendini eşler; bu yüzden bölünme başında kromozomlar X biçiminde görünür. Mavi kromozomlar anneden, turuncular babadan gelir.
- Kromozom: Histon proteinlerine sarılıp sıkıca paketlenmiş DNA'dır. Eşlenmeden sonra iki kardeş kromatitten oluşur; kromatitler sentromerden bağlıdır. Mavi kromozomlar anneden, turuncular babadan gelir.
- İğ iplikleri: Bölünme sırasında hücrenin iki ucundan uzanan protein iplikleridir. Kromozomlara tutunur ve onları hücrenin iki ucuna doğru çeker; böylece yeni hücrelerin her birine kromozom düşer.
- İğ iplikleri: Bölünme sırasında kutuplardaki sentrozomlardan çıkan protein iplikleridir. Sentromerlere bağlanır ve kromatitleri ya da homolog kromozomları zıt kutuplara çeker.
Görevler
- Nükleotit eşleştirmeyi başlat ve A'nın karşısına doğru bazı koy.
- Mitozu sonuna kadar izle. Hücre başına kromozom sayısı başta ve sonda aynı mı?
- Mayozun sonunda kaç hücre oluşuyor? Her birinde kaç kromozom var?
- DNA'dan kromozoma ölçek geçişini sonuna götür. Gen nerede kaldı?
Bu uygulamanın kullanıldığı konular
- DNA, Gen ve Kromozom (Yakında): Kaydırarak hücre, çekirdek, kromozom, gen ve nükleotide iner; DNA'yı açıp bazları eşleştirir (A-T, G-C). Bir bazı değiştirerek mutasyon oluşturur ve genin ürününün değiştiğini görür.
- Mitoz ve Mayoz: Mitoz ve mayozu tek zaman çubuğuyla yan yana izle; hücre ve kromozom sayılarının nasıl değiştiğini karşılaştır.
- Kromozom, Hücre Döngüsü ve Bölünme (Yakında): DNA'yı paketleme sürgüsüyle kromatinden kromozoma yoğunlaştırır; hücre döngüsünü zaman çubuğuyla sarar. Mayozda bir kromozom çiftini ayrılmadan bırakınca oluşan hücrelerdeki kromozom sayısını görür.
- Üreme Hücreleri, Üreme ve Gelişim: Gametogenezde kromozom ve hücre sayısını tahmin et, embriyonik gelişimi sırala, üreme şekillerini, yapıları ve hormonları eşleştir.
- DNA Eşlenmesi ve Protein Sentezi (Yakında): Helikazı ilerletip sarmalı açar, serbest nükleotitleri eşleşen bazlara sürükler; iki yeni sarmalın yarı korunumlu olduğunu görür. mRNA'yı ribozoma okutup amino asit zincirini uzatır; bir bazı değiştirince proteinin nasıl değiştiğini izler.
Kazanımlar
- FB.8.3.1 Nükleotid, gen, DNA ve kromozom kavramları arasındaki ilişkiyi yapılandırabilme
- FB.8.3.2 DNA’nın yapısını model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
- FB.8.3.3 Mitoz ve mayoz kavramları arasındaki ilişkiyi karşılaştırabilme
- BİY.12.1.2 Hücredeki genetik materyalin organizasyonunu çözümleyebilme
- BİY.12.1.3 Canlılarda hücre döngüsü ve hücre bölünmesini sorgulayabilme
- BİY.12.1.5 Üreme hücrelerinin oluşum süreci ve yapılarını karşılaştırabilme
- BİY.12.2.2 DNA replikasyonunun bilimsel modelini oluşturabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Ekosistem ve Besin Ağı: Bir çayırda otlar, tavşanlar, tilkiler ve kartallar yaşıyor. Bir türü azalt ya da çoğalt, etkinin besin ağında nasıl yayıldığını izle.
- Üreme Hücreleri, Üreme ve Gelişim: Gametogenezde kromozom ve hücre sayısını tahmin et, embriyonik gelişimi sırala, üreme şekillerini, yapıları ve hormonları eşleştir.
- Hücre Zarından Madde Geçişi: Fosfolipit çift katmanlı zarın iki yanına tanecik ekle; difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon, aktif taşıma, endositoz ve ekzositozu karşılaştır, hücreyi saf ve tuzlu suya koyup osmozu ölç.
- Hücre Gezgini (Yakında): Hayvan ve bitki hücresini kesitle aç, organellere dokun, zardan maddelerin geçişini izle.
- Kromozom, Hücre Döngüsü ve Bölünme (Yakında): DNA'yı paketleme sürgüsüyle kromatinden kromozoma yoğunlaştırır; hücre döngüsünü zaman çubuğuyla sarar. Mayozda bir kromozom çiftini ayrılmadan bırakınca oluşan hücrelerdeki kromozom sayısını görür.
- Çiçek ve Çimlenme (Yakında): Çiçeğin kısımlarını katman katman ayırır; çift döllenmeyi izler. Tohum için su, sıcaklık, oksijen ve ışık koşullarını değiştirip çimlenme yüzdesini ölçer.