Mitoz ve Mayoz
8. sınıf · Fen Bilimleri
Mitoz ve mayozu tek zaman çubuğuyla yan yana izle; hücre ve kromozom sayılarının nasıl değiştiğini karşılaştır.
Parçalar
- Mitoz geçiren vücut hücresi: Deri gibi dokulardaki vücut hücreleri mitozla çoğalır. Bölünmenin sonunda hücre zarı ortadan içe doğru boğumlanır ve birbirinin aynısı iki hücre oluşur.
- Üreme ana hücresi: Mayoz, üreme organlarındaki üreme ana hücrelerinde olur. Hücre arka arkaya iki kez bölünür ve sonunda kromozom sayısı yarıya inmiş dört üreme hücresi oluşur.
- Çekirdek ve çekirdek zarı: Bölünmeyen hücrede kalıtım maddesi (DNA), çekirdeğin içinde ince iplikler hâlindedir. Bölünme başlarken çekirdek zarı parça parça dağılır, bölünmenin sonunda yeni hücrelerde yeniden oluşur.
- Eşlenmiş kromozom: Bölünmeden önce DNA kendini eşler; her kromozomun birbirinin aynısı iki kopyası oluşur ve kopyalar ortadaki boğumdan birbirine bağlıdır (sahnede X biçimi). Mitozda bu kopyalar ayrılıp iki yeni hücreye gider.
- Eş kromozomlar: Biri anneden (mavi), biri babadan (turuncu) gelen, aynı büyüklükteki kromozom çiftidir. Mayozun birinci bölünmesinde yan yana gelip aralarında parça alışverişi olur, sonra birbirinden ayrılır.
- İğ iplikleri: Bölünme sırasında hücrenin iki ucu arasında uzanan ipliklerdir. Kromozomlara tutunur ve onları hücrenin iki ucuna doğru çeker.
- Sentrozom: Hayvan hücresinde çekirdeğin yanında bulunan organeldir. Bölünmeden önce eşlenir; bölünme başlarken iki sentrozom hücrenin iki ucuna gider ve iğ iplikleri bunların arasında oluşur.
Görevler
- Zaman çubuğunu mitoz bitene kadar ilerlet. Kaç hücre oluştu, her birinde kaç kromozom var?
- Mayoz bitmeden tahmin et: yeni hücrelerin her birinde kaç kromozom olacak?
- Mayozu sonuna kadar izle ve iki bölünmenin sonucunu yan yana karşılaştır.
- Meyve sineği (8 kromozom) örneğini seç ve iki bölünmeyi sonuna kadar izle.
Kazanımlar
- FB.8.3.3 Mitoz ve mayoz kavramları arasındaki ilişkiyi karşılaştırabilme
Bunları da deneyebilirsin
- DNA ve Hücre Bölünmesi: DNA sarmalını aç, eşlenmeyi izle, nükleotitleri eşleştir; mitoz ve mayoz evrelerini zaman çubuğuyla ileri geri sar.
- Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
- Asitler, Bazlar ve pH: Mutfak tezgâhında limon suyundan çamaşır suyuna yedi maddeyi turnusol, kırmızı lahana suyu ve pH kâğıdıyla sına; tüpleri pH cetveline diz, sirkeyi mermere dökerek köpürmeyi gör.
- Basit Makineler: Atölye avlusunda kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık ve dişliyle ağır kasaları kaldır; kuvvet oklarıyla kuvvetten kazancı, ölçülen yollarla yoldan kaybı gör ve kendi kaldırma düzeneğini kur.
- İklim ve Hava Olayları: Türkiye haritasında sekiz şehrin sıcaklık ve yağış grafiğini oku; bir günün hava olayı ile uzun yılların ortalaması olan iklimi karşılaştır.
- Kalıtım, Çaprazlama ve Adaptasyon: Bezelye şemasında kalıtım kavramlarını yerine koy, Punnett karesini kutu kutu doldur, akraba evliliğinin soy ağacını incele ve tavşan sürüsünde doğal seçilimi kuşak kuşak izle.