Mitoz ve Mayoz

8. sınıf · Fen Bilimleri

Mitoz ve mayozu tek zaman çubuğuyla yan yana izle; hücre ve kromozom sayılarının nasıl değiştiğini karşılaştır.

Parçalar

  • Mitoz geçiren vücut hücresi: Deri gibi dokulardaki vücut hücreleri mitozla çoğalır. Bölünmenin sonunda hücre zarı ortadan içe doğru boğumlanır ve birbirinin aynısı iki hücre oluşur.
  • Üreme ana hücresi: Mayoz, üreme organlarındaki üreme ana hücrelerinde olur. Hücre arka arkaya iki kez bölünür ve sonunda kromozom sayısı yarıya inmiş dört üreme hücresi oluşur.
  • Çekirdek ve çekirdek zarı: Bölünmeyen hücrede kalıtım maddesi (DNA), çekirdeğin içinde ince iplikler hâlindedir. Bölünme başlarken çekirdek zarı parça parça dağılır, bölünmenin sonunda yeni hücrelerde yeniden oluşur.
  • Eşlenmiş kromozom: Bölünmeden önce DNA kendini eşler; her kromozomun birbirinin aynısı iki kopyası oluşur ve kopyalar ortadaki boğumdan birbirine bağlıdır (sahnede X biçimi). Mitozda bu kopyalar ayrılıp iki yeni hücreye gider.
  • Eş kromozomlar: Biri anneden (mavi), biri babadan (turuncu) gelen, aynı büyüklükteki kromozom çiftidir. Mayozun birinci bölünmesinde yan yana gelip aralarında parça alışverişi olur, sonra birbirinden ayrılır.
  • İğ iplikleri: Bölünme sırasında hücrenin iki ucu arasında uzanan ipliklerdir. Kromozomlara tutunur ve onları hücrenin iki ucuna doğru çeker.
  • Sentrozom: Hayvan hücresinde çekirdeğin yanında bulunan organeldir. Bölünmeden önce eşlenir; bölünme başlarken iki sentrozom hücrenin iki ucuna gider ve iğ iplikleri bunların arasında oluşur.

Görevler

  1. Zaman çubuğunu mitoz bitene kadar ilerlet. Kaç hücre oluştu, her birinde kaç kromozom var?
  2. Mayoz bitmeden tahmin et: yeni hücrelerin her birinde kaç kromozom olacak?
  3. Mayozu sonuna kadar izle ve iki bölünmenin sonucunu yan yana karşılaştır.
  4. Meyve sineği (8 kromozom) örneğini seç ve iki bölünmeyi sonuna kadar izle.

Kazanımlar

  • FB.8.3.3 Mitoz ve mayoz kavramları arasındaki ilişkiyi karşılaştırabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • DNA ve Hücre Bölünmesi: DNA sarmalını aç, eşlenmeyi izle, nükleotitleri eşleştir; mitoz ve mayoz evrelerini zaman çubuğuyla ileri geri sar.
  • Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
  • Asitler, Bazlar ve pH: Mutfak tezgâhında limon suyundan çamaşır suyuna yedi maddeyi turnusol, kırmızı lahana suyu ve pH kâğıdıyla sına; tüpleri pH cetveline diz, sirkeyi mermere dökerek köpürmeyi gör.
  • Basit Makineler: Atölye avlusunda kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık ve dişliyle ağır kasaları kaldır; kuvvet oklarıyla kuvvetten kazancı, ölçülen yollarla yoldan kaybı gör ve kendi kaldırma düzeneğini kur.
  • İklim ve Hava Olayları: Türkiye haritasında sekiz şehrin sıcaklık ve yağış grafiğini oku; bir günün hava olayı ile uzun yılların ortalaması olan iklimi karşılaştır.
  • Kalıtım, Çaprazlama ve Adaptasyon: Bezelye şemasında kalıtım kavramlarını yerine koy, Punnett karesini kutu kutu doldur, akraba evliliğinin soy ağacını incele ve tavşan sürüsünde doğal seçilimi kuşak kuşak izle.