Işık ve Görme

4. sınıf · Fen Bilimleri · 7. Işığı Tanıyalım

Karanlık odada feneri yak ve çevir: ışık kitaba çarpıp gözüne gelince kitabı gör. Işık kaynaklarını ayır, şehir ışıklarının yıldızları ve ateşböceklerini nasıl sakladığını keşfet.

Parçalar

  • El feneri: Pille çalışan, insan yapımı bir ışık kaynağıdır. Işığı önündeki nesnelere doğru gönderir.
  • Kitap: Kitap kendi ışığını üretmez. Ona bir kaynaktan ışık çarpar ve bu ışık kitaptan gözümüze gelirse kitabı görürüz.
  • Göz: Gözümüz ışık göndermez, ışığı alır. Bir nesneden gözümüze ışık gelince o nesneyi görürüz; karanlıkta göremeyiz.
  • Işığın yolu: Işığın yolunu çizgiyle gösterdik. Ok ucu ışığın gittiği yönü gösterir: kaynaktan kitaba, kitaptan göze.
  • Masa lambası: Elektrikle çalışan yapay bir ışık kaynağıdır. Lamba yanınca kitabı karanlıkta da görebiliriz.
  • Ay: Ay gece parlak görünür ama ışık kaynağı değildir. Güneş’ten gelen ışık Ay’a çarpar ve gözümüze gelir.
  • Sokak lambası: Gece sokağı aydınlatan yapay ışık kaynağıdır. Işığı her yöne saçarsa gökyüzü de parlar; kapaklı lamba ışığı yalnız yere verir.
  • Ateşböcekleri: Kendi ışığını üreten böceklerdir; doğal ışık kaynağıdır. Işıldayarak birbirini bulurlar; çok parlak ışıkta bunu yapamazlar.

Görevler

  1. Karanlık odada feneri yak ve kitaba çevir: göz kitabı görsün.
  2. Fenerle kitabın arasına karton koy: ışık kitaba ulaşmasın, kitap görünmesin.
  3. Dokuz nesnenin hepsini doğal ışık kaynağı, yapay ışık kaynağı ya da ışık kaynağı değil diye doğru ayır.
  4. Sokağı karanlıkta bırakmadan ışık kirliliğini azalt: yıldızlar ve ateşböcekleri geri gelsin.

Kazanımlar

  • FB.4.7.1 Görme olayının gerçekleşebilmesi için ışığın rolüne ilişkin deney yapabilme
  • FB.4.7.2 Doğal ve yapay ışık kaynaklarını karşılaştırabilme
  • FB.4.7.3 Işık kirliliğinin canlılara etkisine ilişkin problemleri çözebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Işığın Yansıması ve Aynalar: Fen laboratuvarının optik masasında lazeri açı ölçerin üzerinde döndür, gelen ve yansıyan ışını normalle karşılaştır; buruşuk folyoda ışınların dağıldığını, kaşıkta yüzünün nasıl değiştiğini gör.
  • Mercekler: Fen laboratuvarında ince ve kalın kenarlı mercekleri dumanlı cam kapta ışınlarla dene, mum alevinin görüntüsünü perdede yakala, büyüteçle Güneş ışığını topla ve mercekli araçları sınıflandır.
  • Besinlerin İçeriği: İyot ve kâğıt deneyleriyle besinlerin içeriğini ayırt et, kahvaltı tabağındaki gizli içerikleri gör ve besinlerin görevleriyle ilgili hipotez kur.
  • Işığın Yayılması ve Gölge (Yakında): Lambayı ya da oyuncağı sürükleyince perdedeki gölgenin büyüyüp küçüldüğünü görür; araya cam, buzlu cam, tahta koyarak saydam, yarı saydam ve opak maddeleri ayırt eder.
  • Işık ve Mercekler (Yakında): Işını çevir, ortamı değiştir; kırılmayı, merceklerde görüntü oluşumunu izle.
  • Güneş ve Ay Tutulması (Yakında): Ay'ı Dünya ile Güneş arasına sürükleyince Ay'ın gölgesi Dünya'ya düşer ve tam/parçalı tutulma bölgeleri boyanır; Ay'ı Dünya'nın gölgesine sokunca Ay kızıllaşır. Yörünge eğikliği yüzünden her ay tutulma olmadığını görür.