Coğrafi keşifler ve sömürgecilik
10. sınıf · Tarih
Gerçek kıyılı 3D Dünya küresinde Dias, Kolomb, Vasco da Gama ve Macellan’ın gemilerini yürüt; yeni rotalar açıldıkça eski ticaret yollarının, sömürge bölgelerinin ve yerli nüfusun nasıl değiştiğini gör.
Parçalar
- Okyanus gemisi: Keşifler, açık denize dayanıklı, birden çok direkli ve hem kare hem üçgen yelkenli gemilerle yapıldı. Yelkenlerdeki haç Portekiz gemilerinin işaretiydi. Gemiyi Dene sekmesinde rota boyunca sürükleyebilirsin.
- Ümit Burnu: Afrika’nın güney ucundaki burun. Bartolomeu Dias 1488’de burnu dolaştı; Vasco da Gama aynı yoldan 1498’de Hindistan’a ulaştı. Böylece Asya mallarına Akdeniz’e uğramadan ulaşmanın yolu açıldı.
- Kalikut ve Hint Okyanusu: Vasco da Gama’nın 1498’de ulaştığı baharat limanı. Portekiz kısa sürede Goa, Hürmüz ve Malakka gibi yerlerde kaleler kurup Hint Okyanusu ticaretini denetlemeye çalıştı.
- Karayipler ve Amerika: Kolomb 1492’de Bahama Adaları’na ulaştı ve Hindistan’a vardığını sandı. Bu yolculuktan sonra İspanya Karayip adalarını, Aztek ve İnka ülkelerini ele geçirdi.
- Macellan Boğazı: Güney Amerika’nın güneyindeki dar boğaz. Macellan 1520’de buradan Büyük Okyanus’a geçti; 1522’de Elcano’nun gemisinin İspanya’ya dönmesiyle Dünya’nın çevresi ilk kez dolaşıldı.
- Sömürge bölgeleri: Küre üzerinde turuncu bölgeler İspanya’nın, mor bölgeler ve kaleler Portekiz’in 16. yüzyılda yönetimi altına aldığı yerlerdir (bugünkü sınırlarla yaklaşık). Yerli halkın toprağı, madeni ve emeği sömürgecilerin eline geçti.
- Potosí gümüşü: Bugünkü Bolivya’da 1545’te bulunan gümüş yatağı. Yerlilerin zorla çalıştırıldığı madenlerden çıkan gümüş gemilerle İspanya’ya taşındı; Avrupa’da para bolluğu fiyatları yükseltti.
- Akdeniz ve İpek Yolu: Keşiflerden önce Asya malları İpek Yolu, Kızıldeniz ve Basra Körfezi üzerinden Osmanlı topraklarına ve Akdeniz limanlarına gelirdi. Okyanus yolları açılınca bu yolların önemi zamanla azaldı.
Görevler
- Bir Portekiz gemisini Ümit Burnu’nun ötesine geçir.
- Vasco da Gama’nın gemisini Hindistan’daki Kalikut’a ulaştır.
- Kolomb’un gemisiyle Atlas Okyanusu’nu geçip Karayipler’e ulaş.
- Etkiler bölümünde sekiz sonucun hepsini etkilediği topluluğa doğru yerleştir.
Kazanımlar
- TAR.10.3.3 Avrupalıların sömürgeci politikalarının etkilerini tarihsel bağlamı içerisinde değerlendirebilme
Bunları da deneyebilirsin
- İpek ve Baharat Yolları: Gerçek kıyı ve yükseltili 3D Dünya küresinde kervanı ve gemiyi yol boyunca sürükle; takas yap, şehir kapat, ticaretin şehirleri nasıl değiştirdiğini gör.
- Selçuklu kervansarayı ve medresesi: Sultanhanı tipi bir kervansarayı ve kubbeli bir medreseyi parçalarına ayır; Konya–Sivas yolunda hanları bir günlük arayla diz.
- Bursa ve Edirne’de ilim ve irfan: Erken Osmanlı Bursa’sında bir külliyenin camisini, medresesini, imaretini ve hamamını incele; âlimleri ve mutasavvıfları kurumlarıyla eşleştir, vakıf gelirinin nereye aktığını ve külliyenin çevresinde şehrin nasıl büyüdüğünü gör.
- Süleymaniye Külliyesi: Haliç’e bakan tepede Mimar Sinan’ın Süleymaniye’sini katman katman aç; kubbenin yükünü izle, külliyenin birimlerini tanı, Sinan’ın üç eserini karşılaştır.
- Bozkırda konargöçer yaşam: Keçe otağı sök, arabaya yükle ve yeniden kur; sürüyü gerçek Hangay haritasında mevsime göre yaylak ile kışlak arasında götür.
- Tarım Devrimi: köy kuruluyor: Zamanı ilerlet, av kampının tarlalı, ambarlı bir köye dönüşmesini izle; ambarda artı ürünü biriktir, iş bölümünü kur ve uzaktan gelenlerle takas yap.