Bursa ve Edirne’de ilim ve irfan

10. sınıf · Tarih

Erken Osmanlı Bursa’sında bir külliyenin camisini, medresesini, imaretini ve hamamını incele; âlimleri ve mutasavvıfları kurumlarıyla eşleştir, vakıf gelirinin nereye aktığını ve külliyenin çevresinde şehrin nasıl büyüdüğünü gör.

Parçalar

  • Cami: Külliyenin merkezi. Bursa’nın ilk camileri ters T planlıdır: arka arkaya iki kubbeli ana mekânın iki yanında yolcu dervişlerin kaldığı kubbeli odalar (tabhane) bulunur. Bu yüzden bunlara zaviyeli cami de denir. Önünde beş kemerli son cemaat yeri vardır.
  • Medrese: Avlunun üç yanında öğrencilerin kaldığı kubbeli odalar, karşısında müderrisin ders verdiği büyük kubbeli dershane bulunur. Osmanlı’nın ilk medresesi 1331’de İznik’te açıldı.
  • İmaret: Külliyenin aşevi. Ocak bacalı mutfağında pişen çorba ve ekmek öğrencilere, görevlilere, yolculara ve yoksullara ücretsiz dağıtılırdı.
  • Hamam: Kubbelerindeki küçük cam gözlerden ışık alan yıkanma yapısı. Kiraya verilir, geliri vakıf yoluyla medresenin ve imaretin giderlerine harcanırdı.
  • Türbe: Külliyeyi yaptıran sultanın ya da ailesinin gömüldüğü sekizgen, kubbeli yapı. Yıldırım Bayezid’in türbesi de kendi külliyesindedir.
  • Çarşı dükkânları: Külliyeye ait dükkânlar kiraya verilirdi. Kira gelirleri, hamamınki gibi, vakfın kasasına girip külliyenin giderlerini karşılardı.
  • Bursa evi: Zemin katı taş, üst katı ahşap karkaslı ve sokağa çıkmalı, kırma kiremit çatılı ev. Külliyenin çevresine yerleşenlerin evleri zamanla bir mahalle oluşturdu.

Görevler

  1. Külliyenin dört kurumunu (cami, medrese, imaret, hamam) tek tek incele.
  2. Yedi şahsiyet ve görevli kartının hepsini doğru kuruma yerleştir.
  3. Zaman kaydırıcısıyla 1326’dan 1453’e ilerleyip külliyenin çevresinde mahallenin büyüyüşünü izle.
  4. Haritada İznik, Bursa ve Edirne’ye dokunup bu şehirlerin ilim hayatındaki yerini oku.

Kazanımlar

  • TAR.10.2.5 Osmanlı Devleti’nin ilim ve irfan geleneğinin oluşmasında şehir, kurum ve şahsiyetlerin etkilerine dair fikirler üretebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Selçuklu kervansarayı ve medresesi: Sultanhanı tipi bir kervansarayı ve kubbeli bir medreseyi parçalarına ayır; Konya–Sivas yolunda hanları bir günlük arayla diz.
  • Müslüman Bilim İnsanları: el-Cezerî’nin fil saatini çalıştır, içindeki su düzeneğini kesitte gör; Harezmî’den Uluğ Bey’e altı bilim insanını zaman şeridine, haritaya ve katkılarına yerleştir.
  • Coğrafi keşifler ve sömürgecilik: Gerçek kıyılı 3D Dünya küresinde Dias, Kolomb, Vasco da Gama ve Macellan’ın gemilerini yürüt; yeni rotalar açıldıkça eski ticaret yollarının, sömürge bölgelerinin ve yerli nüfusun nasıl değiştiğini gör.
  • Süleymaniye Külliyesi: Haliç’e bakan tepede Mimar Sinan’ın Süleymaniye’sini katman katman aç; kubbenin yükünü izle, külliyenin birimlerini tanı, Sinan’ın üç eserini karşılaştır.
  • Bozkırda konargöçer yaşam: Keçe otağı sök, arabaya yükle ve yeniden kur; sürüyü gerçek Hangay haritasında mevsime göre yaylak ile kışlak arasında götür.
  • İpek ve Baharat Yolları: Gerçek kıyı ve yükseltili 3D Dünya küresinde kervanı ve gemiyi yol boyunca sürükle; takas yap, şehir kapat, ticaretin şehirleri nasıl değiştirdiğini gör.