Bursa ve Edirne’de ilim ve irfan
10. sınıf · Tarih
Erken Osmanlı Bursa’sında bir külliyenin camisini, medresesini, imaretini ve hamamını incele; âlimleri ve mutasavvıfları kurumlarıyla eşleştir, vakıf gelirinin nereye aktığını ve külliyenin çevresinde şehrin nasıl büyüdüğünü gör.
Parçalar
- Cami: Külliyenin merkezi. Bursa’nın ilk camileri ters T planlıdır: arka arkaya iki kubbeli ana mekânın iki yanında yolcu dervişlerin kaldığı kubbeli odalar (tabhane) bulunur. Bu yüzden bunlara zaviyeli cami de denir. Önünde beş kemerli son cemaat yeri vardır.
- Medrese: Avlunun üç yanında öğrencilerin kaldığı kubbeli odalar, karşısında müderrisin ders verdiği büyük kubbeli dershane bulunur. Osmanlı’nın ilk medresesi 1331’de İznik’te açıldı.
- İmaret: Külliyenin aşevi. Ocak bacalı mutfağında pişen çorba ve ekmek öğrencilere, görevlilere, yolculara ve yoksullara ücretsiz dağıtılırdı.
- Hamam: Kubbelerindeki küçük cam gözlerden ışık alan yıkanma yapısı. Kiraya verilir, geliri vakıf yoluyla medresenin ve imaretin giderlerine harcanırdı.
- Türbe: Külliyeyi yaptıran sultanın ya da ailesinin gömüldüğü sekizgen, kubbeli yapı. Yıldırım Bayezid’in türbesi de kendi külliyesindedir.
- Çarşı dükkânları: Külliyeye ait dükkânlar kiraya verilirdi. Kira gelirleri, hamamınki gibi, vakfın kasasına girip külliyenin giderlerini karşılardı.
- Bursa evi: Zemin katı taş, üst katı ahşap karkaslı ve sokağa çıkmalı, kırma kiremit çatılı ev. Külliyenin çevresine yerleşenlerin evleri zamanla bir mahalle oluşturdu.
Görevler
- Külliyenin dört kurumunu (cami, medrese, imaret, hamam) tek tek incele.
- Yedi şahsiyet ve görevli kartının hepsini doğru kuruma yerleştir.
- Zaman kaydırıcısıyla 1326’dan 1453’e ilerleyip külliyenin çevresinde mahallenin büyüyüşünü izle.
- Haritada İznik, Bursa ve Edirne’ye dokunup bu şehirlerin ilim hayatındaki yerini oku.
Kazanımlar
- TAR.10.2.5 Osmanlı Devleti’nin ilim ve irfan geleneğinin oluşmasında şehir, kurum ve şahsiyetlerin etkilerine dair fikirler üretebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Selçuklu kervansarayı ve medresesi: Sultanhanı tipi bir kervansarayı ve kubbeli bir medreseyi parçalarına ayır; Konya–Sivas yolunda hanları bir günlük arayla diz.
- Müslüman Bilim İnsanları: el-Cezerî’nin fil saatini çalıştır, içindeki su düzeneğini kesitte gör; Harezmî’den Uluğ Bey’e altı bilim insanını zaman şeridine, haritaya ve katkılarına yerleştir.
- Coğrafi keşifler ve sömürgecilik: Gerçek kıyılı 3D Dünya küresinde Dias, Kolomb, Vasco da Gama ve Macellan’ın gemilerini yürüt; yeni rotalar açıldıkça eski ticaret yollarının, sömürge bölgelerinin ve yerli nüfusun nasıl değiştiğini gör.
- Süleymaniye Külliyesi: Haliç’e bakan tepede Mimar Sinan’ın Süleymaniye’sini katman katman aç; kubbenin yükünü izle, külliyenin birimlerini tanı, Sinan’ın üç eserini karşılaştır.
- Bozkırda konargöçer yaşam: Keçe otağı sök, arabaya yükle ve yeniden kur; sürüyü gerçek Hangay haritasında mevsime göre yaylak ile kışlak arasında götür.
- İpek ve Baharat Yolları: Gerçek kıyı ve yükseltili 3D Dünya küresinde kervanı ve gemiyi yol boyunca sürükle; takas yap, şehir kapat, ticaretin şehirleri nasıl değiştirdiğini gör.