Afete Dirençli Yerleşme Kur
10. sınıf · Coğrafya
Kelkit Vadisi’nin gerçek arazisinde konut, okul ve hastaneyi yerleştir; deprem, sel ve heyelanla dene, zemin etüdüne bakıp yeniden planla ve hasarın düştüğünü gör.
Parçalar
- Fay Zonu (Kuzey Anadolu Fayı): Kuzey Anadolu Fayı bu bölümde Kelkit Vadisi boyunca uzanan, doğrultu atımlı (sağ yanal) aktif bir faydır. Deprem sırasında fay izi boyunca yer kırılabilir; yerleşme fay zonundan uzak tutulmalıdır.
- Taşkın Ovası: Akarsu yatağına yakın, alçak ve düz alanlardır. Şiddetli yağış ya da kar erimesiyle akarsu taşınca su altında kalır; dere yatakları ve taşkın alanları yapılaşmaya açılmamalıdır.
- Heyelana Açık Yamaç: Eğimi fazla yamaçlarda, yağışla suya doygun hâle gelen toprak ve kaya kütleleri kayabilir. Heyelan, Karadeniz Bölgesi’nde sık görülen bir afettir.
- Alüvyal Ova Tabanı: Akarsuların taşıyıp biriktirdiği gevşek malzemeden oluşan ova tabanıdır. Bu zeminlerde deprem dalgaları büyür; taban suyu yüksekse zemin sıvılaşabilir.
- Sağlam Zemin: Sağlam kaya ya da sıkı zeminli, az eğimli, faydan ve taşkın alanından uzak yerlerdir. Afete dirençli yerleşme için en uygun alanlardır.
- Kelkit Çayı: Niksar Ovası’ndan geçen Kelkit Çayı, Yeşilırmak’ın en büyük koludur. Sağanak ve kar erimesi dönemlerinde debisi artar.
- Okul ve Hastane: Afetten sonra da hizmet vermesi gereken kritik yapılardır. En güvenli zemine yapılır; bu uygulamanın hasar göstergesinde konuttan daha ağır sayılır.
Görevler
- Üç konutu, okulu ve hastaneyi araziye yerleştir.
- Yerleşmeni deprem, sel ve heyelanla dene.
- Zemin etüdü katmanını aç, yapıları taşı ve toplam riski %20 ya da altına indir.
- Üç afet bilinci önlemini de al; halkın etkilenme riskinin nasıl düştüğünü gör.
Kazanımlar
- COĞ.10.6.2 Afete dirençli yaşam alanlarının coğrafi koşullarını çözümleyebilme
- COĞ.10.6.3 Mekânın özelliklerine göre afetlerden korunma uygulamalarına karar verebilme
- COĞ.10.6.4 Afetlerden korunma amacı ile afet bilinci oluşturmanın faydalarını yansıtabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Akarsu Yatağını Şekillendir: Eğim, debi ve kıyı akıntısını değiştirerek V vadi, menderes, delta ve haliç gibi akarsu şekillerinin oluşumunu 3D arazi üzerinde deneyimle.
- Kayaç, İklim ve Çözünme: Kesiti alınabilen gerçek bir kireç taşı arazisinde yağışı ve sıcaklığı değiştir; lapya, dolin, mağara, obruk ve sarkıt-dikitin oluşumunu hızlandırılmış zamanla izle, granitte çözünmenin durduğunu gör.
- Sanal Saha Gezisi: Yer Şekilleri: Kapadokya peribacaları, Pamukkale travertenleri ve Kızılırmak Deltası’nın gerçek arazisinde yürü, yükseklik ve eğim ölç, fotoğraflarına gözlem notu iliştir; ovaya köy, yol ve baraj kurarak insanla yer şekli arasındaki etkileşimi gör.
- CBS, uydu ve konum: Dünya çevresindeki uydularla telefonun konumunu üç çemberle bul, İzmir Körfezi’nin uydu görüntüsünü CBS katmanlarına ayır ve bir CBS odasında donanım, yazılım, veri, insan ve yöntemi etiketle.
- İklim sistemi: güneş, basınç, rüzgâr: Gerçek kabartmalı Dünya küresinde ışınların geliş açısını, basınç kuşaklarını ve sürekli rüzgârları incele; yükselti ve denize uzaklığın sıcaklığa etkisini dene.
- Nüfus Piramidi ve Nüfus Politikaları: Türkiye ve dünya ülkelerinin nüfus piramitlerini karşılaştırarak demografik dönüşümü, bağımlılık oranlarını ve nüfus politikalarını keşfet.