Afete Dirençli Yerleşme Kur

10. sınıf · Coğrafya

Kelkit Vadisi’nin gerçek arazisinde konut, okul ve hastaneyi yerleştir; deprem, sel ve heyelanla dene, zemin etüdüne bakıp yeniden planla ve hasarın düştüğünü gör.

Parçalar

  • Fay Zonu (Kuzey Anadolu Fayı): Kuzey Anadolu Fayı bu bölümde Kelkit Vadisi boyunca uzanan, doğrultu atımlı (sağ yanal) aktif bir faydır. Deprem sırasında fay izi boyunca yer kırılabilir; yerleşme fay zonundan uzak tutulmalıdır.
  • Taşkın Ovası: Akarsu yatağına yakın, alçak ve düz alanlardır. Şiddetli yağış ya da kar erimesiyle akarsu taşınca su altında kalır; dere yatakları ve taşkın alanları yapılaşmaya açılmamalıdır.
  • Heyelana Açık Yamaç: Eğimi fazla yamaçlarda, yağışla suya doygun hâle gelen toprak ve kaya kütleleri kayabilir. Heyelan, Karadeniz Bölgesi’nde sık görülen bir afettir.
  • Alüvyal Ova Tabanı: Akarsuların taşıyıp biriktirdiği gevşek malzemeden oluşan ova tabanıdır. Bu zeminlerde deprem dalgaları büyür; taban suyu yüksekse zemin sıvılaşabilir.
  • Sağlam Zemin: Sağlam kaya ya da sıkı zeminli, az eğimli, faydan ve taşkın alanından uzak yerlerdir. Afete dirençli yerleşme için en uygun alanlardır.
  • Kelkit Çayı: Niksar Ovası’ndan geçen Kelkit Çayı, Yeşilırmak’ın en büyük koludur. Sağanak ve kar erimesi dönemlerinde debisi artar.
  • Okul ve Hastane: Afetten sonra da hizmet vermesi gereken kritik yapılardır. En güvenli zemine yapılır; bu uygulamanın hasar göstergesinde konuttan daha ağır sayılır.

Görevler

  1. Üç konutu, okulu ve hastaneyi araziye yerleştir.
  2. Yerleşmeni deprem, sel ve heyelanla dene.
  3. Zemin etüdü katmanını aç, yapıları taşı ve toplam riski %20 ya da altına indir.
  4. Üç afet bilinci önlemini de al; halkın etkilenme riskinin nasıl düştüğünü gör.

Kazanımlar

  • COĞ.10.6.2 Afete dirençli yaşam alanlarının coğrafi koşullarını çözümleyebilme
  • COĞ.10.6.3 Mekânın özelliklerine göre afetlerden korunma uygulamalarına karar verebilme
  • COĞ.10.6.4 Afetlerden korunma amacı ile afet bilinci oluşturmanın faydalarını yansıtabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Akarsu Yatağını Şekillendir: Eğim, debi ve kıyı akıntısını değiştirerek V vadi, menderes, delta ve haliç gibi akarsu şekillerinin oluşumunu 3D arazi üzerinde deneyimle.
  • Kayaç, İklim ve Çözünme: Kesiti alınabilen gerçek bir kireç taşı arazisinde yağışı ve sıcaklığı değiştir; lapya, dolin, mağara, obruk ve sarkıt-dikitin oluşumunu hızlandırılmış zamanla izle, granitte çözünmenin durduğunu gör.
  • Sanal Saha Gezisi: Yer Şekilleri: Kapadokya peribacaları, Pamukkale travertenleri ve Kızılırmak Deltası’nın gerçek arazisinde yürü, yükseklik ve eğim ölç, fotoğraflarına gözlem notu iliştir; ovaya köy, yol ve baraj kurarak insanla yer şekli arasındaki etkileşimi gör.
  • CBS, uydu ve konum: Dünya çevresindeki uydularla telefonun konumunu üç çemberle bul, İzmir Körfezi’nin uydu görüntüsünü CBS katmanlarına ayır ve bir CBS odasında donanım, yazılım, veri, insan ve yöntemi etiketle.
  • İklim sistemi: güneş, basınç, rüzgâr: Gerçek kabartmalı Dünya küresinde ışınların geliş açısını, basınç kuşaklarını ve sürekli rüzgârları incele; yükselti ve denize uzaklığın sıcaklığa etkisini dene.
  • Nüfus Piramidi ve Nüfus Politikaları: Türkiye ve dünya ülkelerinin nüfus piramitlerini karşılaştırarak demografik dönüşümü, bağımlılık oranlarını ve nüfus politikalarını keşfet.