CBS, uydu ve konum

9. sınıf · Coğrafya

Dünya çevresindeki uydularla telefonun konumunu üç çemberle bul, İzmir Körfezi’nin uydu görüntüsünü CBS katmanlarına ayır ve bir CBS odasında donanım, yazılım, veri, insan ve yöntemi etiketle.

Parçalar

  • KKBS uyduları (uzay bölümü): Küresel Konum Belirleme Sistemi’nin uyduları Dünya’yı yaklaşık 20 200 km yükseklikten dolanır ve sürekli zaman ile konum sinyali yayar. Uydular yörüngelere öyle dağılmıştır ki Dünya’nın her yerinden aynı anda birkaç uydu görülür.
  • Kontrol istasyonları (kontrol bölümü): Yerdeki istasyonlar uyduları izler; yörünge ve saat bilgilerindeki küçük sapmaları hesaplayıp düzeltilmiş bilgiyi uydulara gönderir.
  • Alıcı (kullanıcı bölümü): Telefon ya da araç navigasyonu gibi alıcılar uydu sinyalinin geliş süresinden uydulara uzaklığını hesaplar. Birden çok uydunun uzaklığı tek bir noktada kesişir: alıcının konumu bulunur.
  • Uzaktan algılama uydusu: Yeryüzüne dokunmadan, uzaktan bilgi toplayan uydudur. Üzerindeki algılayıcı, yerden yansıyan Güneş ışığını kaydederek yeryüzünün görüntüsünü oluşturur.
  • Yer istasyonu: Çanak antenli yer istasyonu, uydu üstünden geçerken onu izler ve kaydedilen görüntüyü alır; veriler buradan işlenmek üzere bilgisayarlara aktarılır.
  • CBS katmanları: Coğrafi Bilgi Sistemleri’nde aynı bölgenin bilgileri ayrı katmanlarda tutulur: uydu görüntüsü, yükselti, su, yerleşim, ulaşım. Katmanlar üst üste konunca aralarındaki ilişkiler incelenebilir.
  • Donanım ve yazılım: Bilgisayar, KKBS alıcısı ve çizici CBS’nin donanımıdır. Verileri saklayan, çözümleyen ve harita olarak gösteren CBS programı ise yazılımdır.
  • İnsan, veri ve yöntem: Konumu belli bilgiler (katmanlar, tablolar) CBS’nin verisidir. Sistemi kullanan uzmanlar insan bileşenini, bir soruyu çözerken izlenen adımlar yöntem bileşenini oluşturur.

Görevler

  1. Uydular görünümünde KKBS’nin uzay, kontrol ve kullanıcı bölümlerinin üçünü de seçip incele.
  2. Konum bul görünümünde üç uydunun çemberini doğru uzaklığa getirerek bir alıcının konumunu bul.
  3. İzmir Körfezi’nin uydu görüntüsünü al, yer istasyonuna inmesini izle ve katmanları birbirinden ayır.
  4. CBS odasında beş bileşenin (donanım, yazılım, veri, insan, yöntem) her birini en az bir nesnede doğru etiketle.

Kazanımlar

  • COĞ.9.2.3 Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenleri çözümleyebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Türkiye’nin konumu: Gerçek kabartmalı Dünya küresinde Türkiye’yi saran paralel ve meridyenleri bul, uç noktalara bayrak dik, Güneş’in Kars’ta ve Edirne’de doğuşunu ölç; boğazları ve enerji yollarını incele.
  • İklim sistemi: güneş, basınç, rüzgâr: Gerçek kabartmalı Dünya küresinde ışınların geliş açısını, basınç kuşaklarını ve sürekli rüzgârları incele; yükselti ve denize uzaklığın sıcaklığa etkisini dene.
  • Nüfus Piramidi ve Nüfus Politikaları: Türkiye ve dünya ülkelerinin nüfus piramitlerini karşılaştırarak demografik dönüşümü, bağımlılık oranlarını ve nüfus politikalarını keşfet.
  • Afete Dirençli Yerleşme Kur: Kelkit Vadisi’nin gerçek arazisinde konut, okul ve hastaneyi yerleştir; deprem, sel ve heyelanla dene, zemin etüdüne bakıp yeniden planla ve hasarın düştüğünü gör.
  • Akarsu Yatağını Şekillendir: Eğim, debi ve kıyı akıntısını değiştirerek V vadi, menderes, delta ve haliç gibi akarsu şekillerinin oluşumunu 3D arazi üzerinde deneyimle.
  • Kayaç, İklim ve Çözünme: Kesiti alınabilen gerçek bir kireç taşı arazisinde yağışı ve sıcaklığı değiştir; lapya, dolin, mağara, obruk ve sarkıt-dikitin oluşumunu hızlandırılmış zamanla izle, granitte çözünmenin durduğunu gör.