İtme ve Çekme
3. sınıf · Fen Bilimleri · 5. Hareketi Keşfediyorum
Oyun odasında topu, oyuncak arabayı, oyun hamurunu ve kapıyı parmağınla it ya da çek; kuvvetin neler yaptığını önce tahmin et, sonra gözlemle.
Parçalar
- Lastik top: Duran top, biri onu itmedikçe ya da çekmedikçe yerinde durur. İtince yuvarlanmaya başlar; duvara çarpınca duvar onu iter ve yönü değişir.
- Oyuncak araba: Tekerlekleri olduğu için kolay yuvarlanır. Hareket eden arabayı önünden tutarsan durur, yanından itersen yönü değişir.
- Oyun hamuru: Hamura kuvvet uygulayınca yerinden kaymaz ama şekli değişir: bastırınca basıklaşır, çekince uzar. Kuvveti bıraksan da yeni şekli kalır.
- Oda kapısı: Bu kapı odanın içine doğru açılır. Açmak için kolu kendine doğru çekersin, kapatmak için kapıyı itersin.
- Kuvvet oku: Kuvveti göremeyiz, etkisini görürüz. Uygulamada kuvvet, dokunduğun yerde bir okla gösterilir: ok kuvvetin yönünü, okun uzunluğu kuvvetin büyüklüğünü anlatır.
- Oyun arkadaşın: Halıda diz çökmüş oturan arkadaşın, oyuncak arabayı elleriyle iterek sana gönderir. Arabayı harekete geçiren onun uyguladığı kuvvettir.
Görevler
- Duran topa dokun ve onu iterek harekete geçir.
- Arkadaşın arabayı sana gönderince arabayı durdur ya da yönünü değiştir.
- Oyun hamurunu iterek ya da çekerek şeklini değiştir.
- "Önce tahmin et" ile çalış ve kuvvetin ne yapacağını 3 kez doğru tahmin et.
Kazanımlar
- FB.3.5.1 Varlıkların hareket durumlarını gözleme dayalı tahmin edebilme
- FB.3.5.2 Kuvvetin varlıklar üzerindeki etkilerini bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Kuvvet Ölçme: Dinamometre: Laboratuvarda 5, 10 ve 20 N’luk dinamometrelere elma, şişe, kitap ve kütleler as; eşit kollu teraziyle kütleyi bul, aynı cismi Ay’a götürüp ağırlığın değiştiğini, kütlenin değişmediğini gör ve lastikten kendi dinamometreni kur.
- Kaldırma Kuvveti: Laboratuvar tezgâhında dinamometreye astığın blokları taşırma kabına indir; dinamometrenin azalan değerini, taşan sıvının ağırlığını ve cismin alt ve üst yüzüne etki eden basınç kuvvetlerini karşılaştır.
- Sürat ve Hız: Ölçekli mahalle haritasında rotanı kur; alınan yol ile yer değiştirmeyi, yönü olmayan sürat ile yönü olan hızı karşılaştır.
- Kuvvet ve Hareket Laboratuvarı (Yakında): Cisme kuvvet uygula, sürtünmeyi ve eğimi değiştir; hız, ivme ve bileşke kuvveti oklarla gör.
- Sürtünme Kuvveti (Yakında): Yüzeyi değiştirip kızağı iter; kızağın ne kadar ileri gittiğini ölçer. Paraşütün açıklığını ve teknenin burun biçimini değiştirerek hava ve su direncinin hareketi nasıl yavaşlattığını görür.
- Bileşke Kuvvet ve Denge (Yakında): İki takıma kişi ekleyip çıkarır; her kişinin kuvvet oku ve bileşke ok anında çizilir. Bileşke sıfırken halat durur, değilse kazanan tarafa ivmelenir; kutuya aynı ve zıt yönde kuvvet uygular.