İtme ve Çekme

3. sınıf · Fen Bilimleri · 5. Hareketi Keşfediyorum

Oyun odasında topu, oyuncak arabayı, oyun hamurunu ve kapıyı parmağınla it ya da çek; kuvvetin neler yaptığını önce tahmin et, sonra gözlemle.

Parçalar

  • Lastik top: Duran top, biri onu itmedikçe ya da çekmedikçe yerinde durur. İtince yuvarlanmaya başlar; duvara çarpınca duvar onu iter ve yönü değişir.
  • Oyuncak araba: Tekerlekleri olduğu için kolay yuvarlanır. Hareket eden arabayı önünden tutarsan durur, yanından itersen yönü değişir.
  • Oyun hamuru: Hamura kuvvet uygulayınca yerinden kaymaz ama şekli değişir: bastırınca basıklaşır, çekince uzar. Kuvveti bıraksan da yeni şekli kalır.
  • Oda kapısı: Bu kapı odanın içine doğru açılır. Açmak için kolu kendine doğru çekersin, kapatmak için kapıyı itersin.
  • Kuvvet oku: Kuvveti göremeyiz, etkisini görürüz. Uygulamada kuvvet, dokunduğun yerde bir okla gösterilir: ok kuvvetin yönünü, okun uzunluğu kuvvetin büyüklüğünü anlatır.
  • Oyun arkadaşın: Halıda diz çökmüş oturan arkadaşın, oyuncak arabayı elleriyle iterek sana gönderir. Arabayı harekete geçiren onun uyguladığı kuvvettir.

Görevler

  1. Duran topa dokun ve onu iterek harekete geçir.
  2. Arkadaşın arabayı sana gönderince arabayı durdur ya da yönünü değiştir.
  3. Oyun hamurunu iterek ya da çekerek şeklini değiştir.
  4. "Önce tahmin et" ile çalış ve kuvvetin ne yapacağını 3 kez doğru tahmin et.

Kazanımlar

  • FB.3.5.1 Varlıkların hareket durumlarını gözleme dayalı tahmin edebilme
  • FB.3.5.2 Kuvvetin varlıklar üzerindeki etkilerini bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Kuvvet Ölçme: Dinamometre: Laboratuvarda 5, 10 ve 20 N’luk dinamometrelere elma, şişe, kitap ve kütleler as; eşit kollu teraziyle kütleyi bul, aynı cismi Ay’a götürüp ağırlığın değiştiğini, kütlenin değişmediğini gör ve lastikten kendi dinamometreni kur.
  • Kaldırma Kuvveti: Laboratuvar tezgâhında dinamometreye astığın blokları taşırma kabına indir; dinamometrenin azalan değerini, taşan sıvının ağırlığını ve cismin alt ve üst yüzüne etki eden basınç kuvvetlerini karşılaştır.
  • Sürat ve Hız: Ölçekli mahalle haritasında rotanı kur; alınan yol ile yer değiştirmeyi, yönü olmayan sürat ile yönü olan hızı karşılaştır.
  • Kuvvet ve Hareket Laboratuvarı (Yakında): Cisme kuvvet uygula, sürtünmeyi ve eğimi değiştir; hız, ivme ve bileşke kuvveti oklarla gör.
  • Sürtünme Kuvveti (Yakında): Yüzeyi değiştirip kızağı iter; kızağın ne kadar ileri gittiğini ölçer. Paraşütün açıklığını ve teknenin burun biçimini değiştirerek hava ve su direncinin hareketi nasıl yavaşlattığını görür.
  • Bileşke Kuvvet ve Denge (Yakında): İki takıma kişi ekleyip çıkarır; her kişinin kuvvet oku ve bileşke ok anında çizilir. Bileşke sıfırken halat durur, değilse kazanan tarafa ivmelenir; kutuya aynı ve zıt yönde kuvvet uygular.