Katı, Sıvı, Gaz
3. sınıf · Fen Bilimleri · 4. Maddeyi Tanıyalım, Karıştırıp Ayıralım
Mutfak tezgâhındaki buzu, sütü, balondaki havayı katı, sıvı ve gaz kutularına ayır; suyu farklı kaplara dök, balonu sıkıp havanın şişeye yayılışını izle.
Parçalar
- Buz küpleri: Buz katıdır. Küplerin köşeleri ve belirli bir şekli vardır; kâseye de konsa bardağa da konsa şekli değişmez.
- Çakıl taşı: Taş katıdır. Akmaz, kendi şekli vardır. Dar ağızlı bir şişeye sığmıyorsa sıkıştırıp sokamayız.
- Süt şişesi: Şişedeki süt sıvıdır. Akar ve konduğu şişenin şeklini alır. Bardağa dökülünce bardağın şeklini alır.
- Su sürahisi: Sürahideki su sıvıdır. Dökünce akar; hangi kaba dökersek o kabın şeklini alır.
- Farklı biçimli kaplar: Uzun bardak, geniş kâse, kare kap ve şişe. Aynı miktar su her birinde başka bir şekle girer.
- Balonlu şişe: Boş görünen şişenin içi havayla doludur. Hava gazdır; balon sıkılınca şişeye geçer ve şişenin her yerine yayılır.
- Katı, sıvı, gaz kasaları: Maddeleri hâllerine göre ayırdığımız üç kasa. Kasaya kabı değil, içindeki maddeyi koyarız.
Görevler
- Tezgâhtaki sekiz maddenin hepsini doğru kutuya koy.
- Suyu en az üç farklı kaba dök ve her kapta suyun şekline bak.
- Taşı bir kaba koy; şeklinin değişip değişmediğine bak.
- Balonu sonuna kadar sık; havanın şişenin neresine gittiğini gör.
Kazanımlar
- FB.3.4.1 Çevresindeki maddeleri hâllerine göre sınıflandırabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Maddenin Hâl Değişimi: Fen laboratuvarında ocağı açıp tenceredeki buzu erit, suyu buharlaştır, soğuk cam kapakta damlacıkları topla ve buzlukta suyu dondur; her olayda suyun ısı alıp almadığını oklarla gör.
- Maddenin Tanecikli Yapısı: Kollu büyüteci buz küpüne, bir bardak suya, balona ve parfüm kokusuna tut; taneciklerin düzenini ve hareketini görüp maddeleri grupla, sonra beherdeki buzu ısıtıp soğutarak hâl değişimini gözle.
- Karışımları Ayıralım: Fen köşesinde elek, mıknatıs ve süzgeç kâğıdıyla karışımları ayır; sonra mutfak atıklarını doğru kutulara at.
- Maddenin Hâlleri ve Tanecikler (Yakında): Sıcaklığı değiştir, taneciklerin titreşip serbestleştiğini, maddenin eriyip buharlaştığını gör.
- Genleşme, Büzülme ve Hâl Değişim Noktaları (Yakında): Bilyeyi ısıtınca halkadan geçmediğini, soğutunca geçtiğini görür; buzu ısıtırken grafikte erime ve kaynama sırasında sıcaklığın sabit kaldığı düzlükleri izler.
- Isı, Öz Isı ve Hâl Değişimi (Yakında): Aynı ısıyı verip hangisinin daha çabuk ısındığını izler; kütle ve madde değiştirip Q = mcΔT ilişkisini kurar. Buzu ısıtırken erime sırasında sıcaklığın sabit kaldığını, sıcak ve soğuk cismin ısıl dengeye geldiğini grafikte görür.