Katı, Sıvı, Gaz

3. sınıf · Fen Bilimleri · 4. Maddeyi Tanıyalım, Karıştırıp Ayıralım

Mutfak tezgâhındaki buzu, sütü, balondaki havayı katı, sıvı ve gaz kutularına ayır; suyu farklı kaplara dök, balonu sıkıp havanın şişeye yayılışını izle.

Parçalar

  • Buz küpleri: Buz katıdır. Küplerin köşeleri ve belirli bir şekli vardır; kâseye de konsa bardağa da konsa şekli değişmez.
  • Çakıl taşı: Taş katıdır. Akmaz, kendi şekli vardır. Dar ağızlı bir şişeye sığmıyorsa sıkıştırıp sokamayız.
  • Süt şişesi: Şişedeki süt sıvıdır. Akar ve konduğu şişenin şeklini alır. Bardağa dökülünce bardağın şeklini alır.
  • Su sürahisi: Sürahideki su sıvıdır. Dökünce akar; hangi kaba dökersek o kabın şeklini alır.
  • Farklı biçimli kaplar: Uzun bardak, geniş kâse, kare kap ve şişe. Aynı miktar su her birinde başka bir şekle girer.
  • Balonlu şişe: Boş görünen şişenin içi havayla doludur. Hava gazdır; balon sıkılınca şişeye geçer ve şişenin her yerine yayılır.
  • Katı, sıvı, gaz kasaları: Maddeleri hâllerine göre ayırdığımız üç kasa. Kasaya kabı değil, içindeki maddeyi koyarız.

Görevler

  1. Tezgâhtaki sekiz maddenin hepsini doğru kutuya koy.
  2. Suyu en az üç farklı kaba dök ve her kapta suyun şekline bak.
  3. Taşı bir kaba koy; şeklinin değişip değişmediğine bak.
  4. Balonu sonuna kadar sık; havanın şişenin neresine gittiğini gör.

Kazanımlar

  • FB.3.4.1 Çevresindeki maddeleri hâllerine göre sınıflandırabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Maddenin Hâl Değişimi: Fen laboratuvarında ocağı açıp tenceredeki buzu erit, suyu buharlaştır, soğuk cam kapakta damlacıkları topla ve buzlukta suyu dondur; her olayda suyun ısı alıp almadığını oklarla gör.
  • Maddenin Tanecikli Yapısı: Kollu büyüteci buz küpüne, bir bardak suya, balona ve parfüm kokusuna tut; taneciklerin düzenini ve hareketini görüp maddeleri grupla, sonra beherdeki buzu ısıtıp soğutarak hâl değişimini gözle.
  • Karışımları Ayıralım: Fen köşesinde elek, mıknatıs ve süzgeç kâğıdıyla karışımları ayır; sonra mutfak atıklarını doğru kutulara at.
  • Maddenin Hâlleri ve Tanecikler (Yakında): Sıcaklığı değiştir, taneciklerin titreşip serbestleştiğini, maddenin eriyip buharlaştığını gör.
  • Genleşme, Büzülme ve Hâl Değişim Noktaları (Yakında): Bilyeyi ısıtınca halkadan geçmediğini, soğutunca geçtiğini görür; buzu ısıtırken grafikte erime ve kaynama sırasında sıcaklığın sabit kaldığı düzlükleri izler.
  • Isı, Öz Isı ve Hâl Değişimi (Yakında): Aynı ısıyı verip hangisinin daha çabuk ısındığını izler; kütle ve madde değiştirip Q = mcΔT ilişkisini kurar. Buzu ısıtırken erime sırasında sıcaklığın sabit kaldığını, sıcak ve soğuk cismin ısıl dengeye geldiğini grafikte görür.