Genleşme, Büzülme ve Hâl Değişim Noktaları

6. sınıf · Fen Bilimleri · 5. Maddenin Ayırt Edici Özellikleri

Bilyeyi ısıtınca halkadan geçmediğini, soğutunca geçtiğini görür; buzu ısıtırken grafikte erime ve kaynama sırasında sıcaklığın sabit kaldığı düzlükleri izler.

Sahnede neler olacak

Metal bilye ve halka, tren rayı, ısıtılan beher ve canlı çizilen sıcaklık-zaman grafiği.

Neler yapabileceksin

Bilyeyi ısıtınca halkadan geçmediğini, soğutunca geçtiğini görür; buzu ısıtırken grafikte erime ve kaynama sırasında sıcaklığın sabit kaldığı düzlükleri izler.

Görünmeyeni görünür kılıyoruz

Taneciklerin aralarının açılması yakın çekimde gösterilir.

Günlük hayatta

Ray boşlukları, köprü derzleri

Kazanımlar

  • FB.6.5.1 Isı etkisiyle maddelerin genleşip büzüleceğine yönelik bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
  • FB.6.5.2 Maddelerin erime, donma ve kaynama noktasını gösteren deney yapabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Katı, Sıvı, Gaz: Mutfak tezgâhındaki buzu, sütü, balondaki havayı katı, sıvı ve gaz kutularına ayır; suyu farklı kaplara dök, balonu sıkıp havanın şişeye yayılışını izle.
  • Maddenin Hâl Değişimi: Fen laboratuvarında ocağı açıp tenceredeki buzu erit, suyu buharlaştır, soğuk cam kapakta damlacıkları topla ve buzlukta suyu dondur; her olayda suyun ısı alıp almadığını oklarla gör.
  • Maddenin Tanecikli Yapısı: Kollu büyüteci buz küpüne, bir bardak suya, balona ve parfüm kokusuna tut; taneciklerin düzenini ve hareketini görüp maddeleri grupla, sonra beherdeki buzu ısıtıp soğutarak hâl değişimini gözle.
  • Maddenin Hâlleri ve Tanecikler (Yakında): Sıcaklığı değiştir, taneciklerin titreşip serbestleştiğini, maddenin eriyip buharlaştığını gör.
  • Isı, Öz Isı ve Hâl Değişimi (Yakında): Aynı ısıyı verip hangisinin daha çabuk ısındığını izler; kütle ve madde değiştirip Q = mcΔT ilişkisini kurar. Buzu ısıtırken erime sırasında sıcaklığın sabit kaldığını, sıcak ve soğuk cismin ısıl dengeye geldiğini grafikte görür.
  • Sıvıların Özellikleri (Yakında): Sıcaklığı ve dış basıncı değiştirip buhar basıncını ve kaynamayı izler; sıvıların akış hızlarını karşılaştırır; cam boruda suyun yükseldiğini, cıvanın alçaldığını görür; deterjan ekleyince ataç batar.