Genleşme, Büzülme ve Hâl Değişim Noktaları
6. sınıf · Fen Bilimleri · 5. Maddenin Ayırt Edici Özellikleri
Bilyeyi ısıtınca halkadan geçmediğini, soğutunca geçtiğini görür; buzu ısıtırken grafikte erime ve kaynama sırasında sıcaklığın sabit kaldığı düzlükleri izler.
Sahnede neler olacak
Metal bilye ve halka, tren rayı, ısıtılan beher ve canlı çizilen sıcaklık-zaman grafiği.
Neler yapabileceksin
Bilyeyi ısıtınca halkadan geçmediğini, soğutunca geçtiğini görür; buzu ısıtırken grafikte erime ve kaynama sırasında sıcaklığın sabit kaldığı düzlükleri izler.
Görünmeyeni görünür kılıyoruz
Taneciklerin aralarının açılması yakın çekimde gösterilir.
Günlük hayatta
Ray boşlukları, köprü derzleri
Kazanımlar
- FB.6.5.1 Isı etkisiyle maddelerin genleşip büzüleceğine yönelik bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
- FB.6.5.2 Maddelerin erime, donma ve kaynama noktasını gösteren deney yapabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Katı, Sıvı, Gaz: Mutfak tezgâhındaki buzu, sütü, balondaki havayı katı, sıvı ve gaz kutularına ayır; suyu farklı kaplara dök, balonu sıkıp havanın şişeye yayılışını izle.
- Maddenin Hâl Değişimi: Fen laboratuvarında ocağı açıp tenceredeki buzu erit, suyu buharlaştır, soğuk cam kapakta damlacıkları topla ve buzlukta suyu dondur; her olayda suyun ısı alıp almadığını oklarla gör.
- Maddenin Tanecikli Yapısı: Kollu büyüteci buz küpüne, bir bardak suya, balona ve parfüm kokusuna tut; taneciklerin düzenini ve hareketini görüp maddeleri grupla, sonra beherdeki buzu ısıtıp soğutarak hâl değişimini gözle.
- Maddenin Hâlleri ve Tanecikler (Yakında): Sıcaklığı değiştir, taneciklerin titreşip serbestleştiğini, maddenin eriyip buharlaştığını gör.
- Isı, Öz Isı ve Hâl Değişimi (Yakında): Aynı ısıyı verip hangisinin daha çabuk ısındığını izler; kütle ve madde değiştirip Q = mcΔT ilişkisini kurar. Buzu ısıtırken erime sırasında sıcaklığın sabit kaldığını, sıcak ve soğuk cismin ısıl dengeye geldiğini grafikte görür.
- Sıvıların Özellikleri (Yakında): Sıcaklığı ve dış basıncı değiştirip buhar basıncını ve kaynamayı izler; sıvıların akış hızlarını karşılaştırır; cam boruda suyun yükseldiğini, cıvanın alçaldığını görür; deterjan ekleyince ataç batar.