Isı, Öz Isı ve Hâl Değişimi
9. sınıf · Fizik · 4. Enerji
Aynı ısıyı verip hangisinin daha çabuk ısındığını izler; kütle ve madde değiştirip Q = mcΔT ilişkisini kurar. Buzu ısıtırken erime sırasında sıcaklığın sabit kaldığını, sıcak ve soğuk cismin ısıl dengeye geldiğini grafikte görür.
Sahnede neler olacak
Isıtıcı üzerinde eşit kütlede su, yağ ve demir; kalorimetre kabı ve canlı sıcaklık-ısı grafiği.
Neler yapabileceksin
Aynı ısıyı verip hangisinin daha çabuk ısındığını izler; kütle ve madde değiştirip Q = mcΔT ilişkisini kurar. Buzu ısıtırken erime sırasında sıcaklığın sabit kaldığını, sıcak ve soğuk cismin ısıl dengeye geldiğini grafikte görür.
Görünmeyeni görünür kılıyoruz
Taneciklerin titreşim hızı renkle, aktarılan ısı oklarla gösterilir.
Günlük hayatta
Kumsalda sıcak kum serin deniz
Kazanımlar
- FİZ.9.4.2 Isı, öz ısı, ısı sığası ve sıcaklık farkı arasındaki matematiksel modele ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
- FİZ.9.4.3 Hâl değiştirme sıcaklığında bulunan saf bir maddenin hâl değiştirmesi için alınan veya verilen ısı miktarının bağlı olduğu değişkenler hakkında bilimsel çıkarım yapabilme
- FİZ.9.4.4 Isıl denge durumu hakkında bilimsel gözlem yapabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Katı, Sıvı, Gaz: Mutfak tezgâhındaki buzu, sütü, balondaki havayı katı, sıvı ve gaz kutularına ayır; suyu farklı kaplara dök, balonu sıkıp havanın şişeye yayılışını izle.
- Maddenin Hâl Değişimi: Fen laboratuvarında ocağı açıp tenceredeki buzu erit, suyu buharlaştır, soğuk cam kapakta damlacıkları topla ve buzlukta suyu dondur; her olayda suyun ısı alıp almadığını oklarla gör.
- Maddenin Hâlleri ve Tanecikler (Yakında): Sıcaklığı değiştir, taneciklerin titreşip serbestleştiğini, maddenin eriyip buharlaştığını gör.
- Isı ve Sıcaklık (Yakında): Sıcak suyu soğuğa döker; termometrelerin bir ortak sıcaklıkta buluştuğunu izler. Su miktarlarını değiştirip son sıcaklığı önceden tahmin eder.
- Isı İletimi ve Yalıtım (Yakında): Kaşıkları bardağa koyunca uçlarının ne hızla ısındığını ısı renk haritasında izler; ev duvarına köpük yalıtım katmanı ekleyip kış gecesinde evden kaçan ısının azaldığını görür.
- Isı Aktarım Yolları (Yakında): Tencere suyunda konveksiyon akımlarını, kaşıkta iletimi, güneşten ışımayı ayrı ayrı açar; çubuğun malzemesini, kalınlığını ve uzunluğunu değiştirerek iletim hızını karşılaştırır.