Isınma Yakıtları ve Çevre Sorunları
6. sınıf · Fen Bilimleri
Kış günü bir mahallede evlerin ısınma yakıtını değiştir, dumanın havayı nasıl etkilediğini izle ve mahallenin sorunu için çözüm planı hazırla.
Parçalar
- Kömür ve odun sobalı ev: Kömür ve odun katı yakıtlardır. Yanarken bacadan yoğun duman ve is çıkar, geriye kül kalır. Soba iyi yanmazsa zehirli karbonmonoksit gazı oluşur.
- Doğal gaz kombili ev: Doğal gaz da bir fosil yakıttır ve yanınca karbondioksit salar. Ancak kömür ve oduna göre çok daha az duman ve is çıkarır, kül bırakmaz.
- Isı pompalı ev: Isı pompası yakıt yakmaz, elektrikle çalışır; bu yüzden bacası ve dumanı yoktur. Çevreye etkisi, kullandığı elektriğin nasıl üretildiğine bağlıdır.
- Duman tabakası: Bacalardan çıkan duman ve is parçacıkları havaya karışır. Rüzgârlı havada dağılır; rüzgârsız, soğuk gecelerde ise mahallenin üstünde birikir.
- Hava göstergesi: Mahallenin havasını temizden çok dumanlıya dört basamakta gösterir. Bu uygulamadaki gösterge basit bir modeldir; gerçek hava kalitesi, ölçüm istasyonlarındaki cihazlarla izlenir.
- Ağaçlar: Ağaçlar havadaki karbondioksiti kullanır ve yaprakları tozları tutar. Yine de kış dumanını tek başına temizleyemezler; asıl çözüm dumanı kaynağında azaltmaktır.
- Sokaktaki insanlar: Dumanlı havayı soluyan herkes etkilenir; çocuklar, yaşlılar ve astım gibi solunum hastalığı olanlar daha çok etkilenir.
Görevler
- Rüzgârsız geceye geç ve evlerin yakıtını (istersen yalıtımını) değiştirerek mahallenin havasını “Temiz” yap.
- Altı etkinin hepsini “insan sağlığı” ya da “çevre” kutusuna doğru yerleştir.
- Karbonmonoksit zehirlenmesine karşı üç güvenli davranışı seç; tehlikeli olanları seçili bırakma.
- Mahallenin duman sorunu için en az iki neden, en az iki çözüm ve çözümlerin güçlüğünü içeren planı tamamla.
Kazanımlar
- FB.6.7.3 Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkilerini tartışabilme
- FB.6.7.4 Yakın çevresindeki veya ülkemizdeki bir çevre problemini çözebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
- Hayvanlarda ve İnsanda Üreme, Büyüme: Kurbağa, kelebek ve çekirgenin evrelerini sırala, üreme çeşitlerini ayır, insanda üremeyi sağlayan yapıları şemaya yerleştir.
- Işığın Yansıması ve Aynalar: Fen laboratuvarının optik masasında lazeri açı ölçerin üzerinde döndür, gelen ve yansıyan ışını normalle karşılaştır; buruşuk folyoda ışınların dağıldığını, kaşıkta yüzünün nasıl değiştiğini gör.
- Sürat ve Hız: Ölçekli mahalle haritasında rotanı kur; alınan yol ile yer değiştirmeyi, yönü olmayan sürat ile yönü olan hızı karşılaştır.
- Geri Dönüşüm ve Çevre: Mutfak atıklarını doğru kutulara ayır, geri dönüşüm tesisinde yeni ürünlere dönüşmelerini izle ve çöp dağının nasıl küçüldüğünü gör.
- Dolaşım ve Solunum: Saydam gövde maketinde kanın kalpten akciğerlere ve vücuda yolunu izle; koşunca nabzın ve soluğun nasıl hızlandığını, sigara dumanının hava keseciklerine etkisini gör.