Isınma Yakıtları ve Çevre Sorunları

6. sınıf · Fen Bilimleri

Kış günü bir mahallede evlerin ısınma yakıtını değiştir, dumanın havayı nasıl etkilediğini izle ve mahallenin sorunu için çözüm planı hazırla.

Parçalar

  • Kömür ve odun sobalı ev: Kömür ve odun katı yakıtlardır. Yanarken bacadan yoğun duman ve is çıkar, geriye kül kalır. Soba iyi yanmazsa zehirli karbonmonoksit gazı oluşur.
  • Doğal gaz kombili ev: Doğal gaz da bir fosil yakıttır ve yanınca karbondioksit salar. Ancak kömür ve oduna göre çok daha az duman ve is çıkarır, kül bırakmaz.
  • Isı pompalı ev: Isı pompası yakıt yakmaz, elektrikle çalışır; bu yüzden bacası ve dumanı yoktur. Çevreye etkisi, kullandığı elektriğin nasıl üretildiğine bağlıdır.
  • Duman tabakası: Bacalardan çıkan duman ve is parçacıkları havaya karışır. Rüzgârlı havada dağılır; rüzgârsız, soğuk gecelerde ise mahallenin üstünde birikir.
  • Hava göstergesi: Mahallenin havasını temizden çok dumanlıya dört basamakta gösterir. Bu uygulamadaki gösterge basit bir modeldir; gerçek hava kalitesi, ölçüm istasyonlarındaki cihazlarla izlenir.
  • Ağaçlar: Ağaçlar havadaki karbondioksiti kullanır ve yaprakları tozları tutar. Yine de kış dumanını tek başına temizleyemezler; asıl çözüm dumanı kaynağında azaltmaktır.
  • Sokaktaki insanlar: Dumanlı havayı soluyan herkes etkilenir; çocuklar, yaşlılar ve astım gibi solunum hastalığı olanlar daha çok etkilenir.

Görevler

  1. Rüzgârsız geceye geç ve evlerin yakıtını (istersen yalıtımını) değiştirerek mahallenin havasını “Temiz” yap.
  2. Altı etkinin hepsini “insan sağlığı” ya da “çevre” kutusuna doğru yerleştir.
  3. Karbonmonoksit zehirlenmesine karşı üç güvenli davranışı seç; tehlikeli olanları seçili bırakma.
  4. Mahallenin duman sorunu için en az iki neden, en az iki çözüm ve çözümlerin güçlüğünü içeren planı tamamla.

Kazanımlar

  • FB.6.7.3 Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkilerini tartışabilme
  • FB.6.7.4 Yakın çevresindeki veya ülkemizdeki bir çevre problemini çözebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
  • Hayvanlarda ve İnsanda Üreme, Büyüme: Kurbağa, kelebek ve çekirgenin evrelerini sırala, üreme çeşitlerini ayır, insanda üremeyi sağlayan yapıları şemaya yerleştir.
  • Işığın Yansıması ve Aynalar: Fen laboratuvarının optik masasında lazeri açı ölçerin üzerinde döndür, gelen ve yansıyan ışını normalle karşılaştır; buruşuk folyoda ışınların dağıldığını, kaşıkta yüzünün nasıl değiştiğini gör.
  • Sürat ve Hız: Ölçekli mahalle haritasında rotanı kur; alınan yol ile yer değiştirmeyi, yönü olmayan sürat ile yönü olan hızı karşılaştır.
  • Geri Dönüşüm ve Çevre: Mutfak atıklarını doğru kutulara ayır, geri dönüşüm tesisinde yeni ürünlere dönüşmelerini izle ve çöp dağının nasıl küçüldüğünü gör.
  • Dolaşım ve Solunum: Saydam gövde maketinde kanın kalpten akciğerlere ve vücuda yolunu izle; koşunca nabzın ve soluğun nasıl hızlandığını, sigara dumanının hava keseciklerine etkisini gör.