Dolaşım ve Solunum
7. sınıf · Fen Bilimleri
Saydam gövde maketinde kanın kalpten akciğerlere ve vücuda yolunu izle; koşunca nabzın ve soluğun nasıl hızlandığını, sigara dumanının hava keseciklerine etkisini gör.
Parçalar
- Kalp: Göğüs boşluğunda, iki akciğerin arasında ve biraz solda duran kaslı organdır. Kasılıp gevşeyerek kanı damarlara pompalar; her kasılması atardamarlarda nabız olarak hissedilir.
- Atardamarlar: Kanı kalpten organlara götüren damarlardır; çeperleri kalın ve esnektir. Vücuda giden atardamarlar oksijenli, akciğerlere giden atardamar ise oksijeni azalmış kan taşır.
- Toplardamarlar: Kanı organlardan kalbe geri getiren damarlardır. Vücuttan gelen toplardamarlar oksijeni azalmış, akciğerlerden gelen toplardamarlar oksijenli kan taşır.
- Burun ve yutak: Hava vücuda burundan girer. Burundaki kıllar ve nemli yüzey tozu tutar, hava burunda ısınır ve nemlenir. Yutak, havanın ve besinin geçtiği ortak yoldur.
- Gırtlak, soluk borusu ve bronşlar: Ses telleri gırtlaktadır. Soluk borusu kıkırdak halkalarla desteklendiği için kapanmaz; aşağıda iki bronşa ayrılarak havayı akciğerlere taşır.
- Akciğerler: Göğüs boşluğundaki süngerimsi iki organdır. Bronşlar akciğerin içinde dallanır ve hava keseciklerinde sona erer. Akciğerlerin görevi kandaki karbondioksit ile havadaki oksijenin değişimidir.
- Hava kesecikleri ve kılcal damarlar: Büyütülmüş modelde ince çeperli hava kesecikleri ve onları saran kılcal damarlar görülür. Oksijen keseden kana, karbondioksit kandan keseye geçer; buna gaz alışverişi denir.
- Diyafram: Göğüs boşluğunu karın boşluğundan ayıran kubbe biçimli kastır. Soluk alırken kasılıp düzleşerek aşağı iner, soluk verirken gevşeyip yukarı kubbeleşir.
Görevler
- Kanın yolunu kalpten başlat; küçük ve büyük kan dolaşımının altı adımını da doğru tahminle tamamla.
- Nabız ve soluk bölümünde nabzı 15 saniye say ve dakikadaki nabzı doğru hesapla.
- Solunum sağlığı bölümünde bütün alışkanlık kartlarını doğru gruba yerleştir.
- Kan bağışı bölümünde bütün fikirleri geçerli ya da çelişkili olarak doğru değerlendir.
Kazanımlar
- FB.7.3.3 Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
- FB.7.3.4 Kan bağışının toplumsal dayanışma açısından önemini tartışabilme
- FB.7.3.6 Solunum sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
- FB.7.3.7 Solunum sisteminin sağlığı için yapılması gerekenler konusunda bilgi toplayabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
- Hayvanlarda ve İnsanda Üreme, Büyüme: Kurbağa, kelebek ve çekirgenin evrelerini sırala, üreme çeşitlerini ayır, insanda üremeyi sağlayan yapıları şemaya yerleştir.
- Isınma Yakıtları ve Çevre Sorunları: Kış günü bir mahallede evlerin ısınma yakıtını değiştir, dumanın havayı nasıl etkilediğini izle ve mahallenin sorunu için çözüm planı hazırla.
- Işığın Yansıması ve Aynalar: Fen laboratuvarının optik masasında lazeri açı ölçerin üzerinde döndür, gelen ve yansıyan ışını normalle karşılaştır; buruşuk folyoda ışınların dağıldığını, kaşıkta yüzünün nasıl değiştiğini gör.
- Sürat ve Hız: Ölçekli mahalle haritasında rotanı kur; alınan yol ile yer değiştirmeyi, yönü olmayan sürat ile yönü olan hızı karşılaştır.
- Asitler, Bazlar ve pH: Mutfak tezgâhında limon suyundan çamaşır suyuna yedi maddeyi turnusol, kırmızı lahana suyu ve pH kâğıdıyla sına; tüpleri pH cetveline diz, sirkeyi mermere dökerek köpürmeyi gör.