Dolaşım ve Solunum

7. sınıf · Fen Bilimleri

Saydam gövde maketinde kanın kalpten akciğerlere ve vücuda yolunu izle; koşunca nabzın ve soluğun nasıl hızlandığını, sigara dumanının hava keseciklerine etkisini gör.

Parçalar

  • Kalp: Göğüs boşluğunda, iki akciğerin arasında ve biraz solda duran kaslı organdır. Kasılıp gevşeyerek kanı damarlara pompalar; her kasılması atardamarlarda nabız olarak hissedilir.
  • Atardamarlar: Kanı kalpten organlara götüren damarlardır; çeperleri kalın ve esnektir. Vücuda giden atardamarlar oksijenli, akciğerlere giden atardamar ise oksijeni azalmış kan taşır.
  • Toplardamarlar: Kanı organlardan kalbe geri getiren damarlardır. Vücuttan gelen toplardamarlar oksijeni azalmış, akciğerlerden gelen toplardamarlar oksijenli kan taşır.
  • Burun ve yutak: Hava vücuda burundan girer. Burundaki kıllar ve nemli yüzey tozu tutar, hava burunda ısınır ve nemlenir. Yutak, havanın ve besinin geçtiği ortak yoldur.
  • Gırtlak, soluk borusu ve bronşlar: Ses telleri gırtlaktadır. Soluk borusu kıkırdak halkalarla desteklendiği için kapanmaz; aşağıda iki bronşa ayrılarak havayı akciğerlere taşır.
  • Akciğerler: Göğüs boşluğundaki süngerimsi iki organdır. Bronşlar akciğerin içinde dallanır ve hava keseciklerinde sona erer. Akciğerlerin görevi kandaki karbondioksit ile havadaki oksijenin değişimidir.
  • Hava kesecikleri ve kılcal damarlar: Büyütülmüş modelde ince çeperli hava kesecikleri ve onları saran kılcal damarlar görülür. Oksijen keseden kana, karbondioksit kandan keseye geçer; buna gaz alışverişi denir.
  • Diyafram: Göğüs boşluğunu karın boşluğundan ayıran kubbe biçimli kastır. Soluk alırken kasılıp düzleşerek aşağı iner, soluk verirken gevşeyip yukarı kubbeleşir.

Görevler

  1. Kanın yolunu kalpten başlat; küçük ve büyük kan dolaşımının altı adımını da doğru tahminle tamamla.
  2. Nabız ve soluk bölümünde nabzı 15 saniye say ve dakikadaki nabzı doğru hesapla.
  3. Solunum sağlığı bölümünde bütün alışkanlık kartlarını doğru gruba yerleştir.
  4. Kan bağışı bölümünde bütün fikirleri geçerli ya da çelişkili olarak doğru değerlendir.

Kazanımlar

  • FB.7.3.3 Dolaşım sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
  • FB.7.3.4 Kan bağışının toplumsal dayanışma açısından önemini tartışabilme
  • FB.7.3.6 Solunum sistemini oluşturan yapı ve organların görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
  • FB.7.3.7 Solunum sisteminin sağlığı için yapılması gerekenler konusunda bilgi toplayabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
  • Hayvanlarda ve İnsanda Üreme, Büyüme: Kurbağa, kelebek ve çekirgenin evrelerini sırala, üreme çeşitlerini ayır, insanda üremeyi sağlayan yapıları şemaya yerleştir.
  • Isınma Yakıtları ve Çevre Sorunları: Kış günü bir mahallede evlerin ısınma yakıtını değiştir, dumanın havayı nasıl etkilediğini izle ve mahallenin sorunu için çözüm planı hazırla.
  • Işığın Yansıması ve Aynalar: Fen laboratuvarının optik masasında lazeri açı ölçerin üzerinde döndür, gelen ve yansıyan ışını normalle karşılaştır; buruşuk folyoda ışınların dağıldığını, kaşıkta yüzünün nasıl değiştiğini gör.
  • Sürat ve Hız: Ölçekli mahalle haritasında rotanı kur; alınan yol ile yer değiştirmeyi, yönü olmayan sürat ile yönü olan hızı karşılaştır.
  • Asitler, Bazlar ve pH: Mutfak tezgâhında limon suyundan çamaşır suyuna yedi maddeyi turnusol, kırmızı lahana suyu ve pH kâğıdıyla sına; tüpleri pH cetveline diz, sirkeyi mermere dökerek köpürmeyi gör.