Yoğunluk
6. sınıf · Fen Bilimleri · 5. Maddenin Ayırt Edici Özellikleri
Laboratuvar tezgâhında küplerin kütlesini dijital terazide, hacmini dereceli silindirde ölç; yoğunluğu hesaplayıp suda yüzüp batacağını tahmin et, bal, su ve zeytinyağını aynı kaba döküp katmanlaşmayı izle.
Parçalar
- Dijital terazi: Cismin kütlesini gram (g) cinsinden ölçer. Bu terazi 0,01 g'a kadar duyarlıdır. Cisim suya batırılmadan önce, kuruyken tartılır.
- Dereceli silindir: Sıvının hacmini mililitre (mL) cinsinden ölçer. Suya tamamen batırılan cisim suyu yükseltir; son okuma ile ilk okuma arasındaki fark cismin hacmidir (1 mL = 1 cm³).
- Madde küpleri ve çakıl taşı: Mantar, çam tahtası, mum, buz, plastik, alüminyum, demir ve bakırdan 2 cm'lik ve 3 cm'lik küpler. Küpün hacmi kenar × kenar × kenar ile de bulunur; şekli düzgün olmayan çakıl taşınınki ise ancak taşırma yöntemiyle.
- Su dolu akvaryum: Yoğunluğu sudan küçük olan cisimler suyun yüzeyinde kalır, büyük olanlar dibe iner. Yüzer mi batar mı tahminlerini burada sınarsın.
- Sıvı sütunu: Bal (1,42 g/cm³), su (1,00 g/cm³) ve zeytinyağı (0,92 g/cm³) birbirine karışmadan katmanlar oluşturur. Hangi sırayla dökülürse dökülsün en yoğun sıvı en altta durur.
- Tanecik modeli: Saydam kutulardaki noktalar maddenin taneciklerini temsil eder. Aynı hacimde tanecikleri sık olan maddenin kütlesi, dolayısıyla yoğunluğu daha büyüktür.
- Buzlu su: Buzun yoğunluğu (0,92 g/cm³) suyunkinden (1,00 g/cm³) küçüktür. Bu yüzden buz küpleri suyun yüzeyinde kalır; büyük kısmı suyun içinde görünür.
- Salata sosu: Zeytinyağı sirkeden az yoğundur, bu yüzden sosun üstünde toplanır. Şişe çalkalanınca karışır gibi olur ama bekleyince yağ yine üste çıkar.
Görevler
- Bir cismin kütlesini terazide, hacmini dereceli silindirde ölç ve yoğunluğunu hesapla.
- Aynı maddeden yapılmış 2 cm'lik ve 3 cm'lik küplerin ikisini de ölç; yoğunluklarını karşılaştır.
- "Yüzer mi, batar mı?" bölümünde 4 doğru tahmin yap.
- Bal, su ve zeytinyağını kaba dök; dört cismi de bırakıp her birinin nerede durduğunu gözle.
Kazanımlar
- FB.6.5.3 Yoğunluğa ilişkin hesaplamalar yaparak bilimsel veriye dayalı tahmin edebilme
- FB.6.5.4 Deneyler sonucunda çeşitli maddelerin yoğunluklarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme
- FB.6.5.6 Yoğunluk ile ilgili bilimsel model oluşturabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Kaldırma Kuvveti: Laboratuvar tezgâhında dinamometreye astığın blokları taşırma kabına indir; dinamometrenin azalan değerini, taşan sıvının ağırlığını ve cismin alt ve üst yüzüne etki eden basınç kuvvetlerini karşılaştır.
- Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
- Basit Elektrik Devresi: Pil, anahtar, ampul ve kablolarla devre kur; akımın yolunu ve ampulün parlaklığını izle.
- Hayvanlarda ve İnsanda Üreme, Büyüme: Kurbağa, kelebek ve çekirgenin evrelerini sırala, üreme çeşitlerini ayır, insanda üremeyi sağlayan yapıları şemaya yerleştir.
- Isınma Yakıtları ve Çevre Sorunları: Kış günü bir mahallede evlerin ısınma yakıtını değiştir, dumanın havayı nasıl etkilediğini izle ve mahallenin sorunu için çözüm planı hazırla.
- Buz Neden Yüzer? (Yakında): Hava sıcaklığını düşürdükçe buzun yüzeyde kalınlaştığını, altındaki suyun 4 °C'de kaldığını görür; 'buz batsaydı' anahtarını açınca gölün dipten donup balıkların yaşayamadığını izler.