Yoğunluk

6. sınıf · Fen Bilimleri · 5. Maddenin Ayırt Edici Özellikleri

Laboratuvar tezgâhında küplerin kütlesini dijital terazide, hacmini dereceli silindirde ölç; yoğunluğu hesaplayıp suda yüzüp batacağını tahmin et, bal, su ve zeytinyağını aynı kaba döküp katmanlaşmayı izle.

Parçalar

  • Dijital terazi: Cismin kütlesini gram (g) cinsinden ölçer. Bu terazi 0,01 g'a kadar duyarlıdır. Cisim suya batırılmadan önce, kuruyken tartılır.
  • Dereceli silindir: Sıvının hacmini mililitre (mL) cinsinden ölçer. Suya tamamen batırılan cisim suyu yükseltir; son okuma ile ilk okuma arasındaki fark cismin hacmidir (1 mL = 1 cm³).
  • Madde küpleri ve çakıl taşı: Mantar, çam tahtası, mum, buz, plastik, alüminyum, demir ve bakırdan 2 cm'lik ve 3 cm'lik küpler. Küpün hacmi kenar × kenar × kenar ile de bulunur; şekli düzgün olmayan çakıl taşınınki ise ancak taşırma yöntemiyle.
  • Su dolu akvaryum: Yoğunluğu sudan küçük olan cisimler suyun yüzeyinde kalır, büyük olanlar dibe iner. Yüzer mi batar mı tahminlerini burada sınarsın.
  • Sıvı sütunu: Bal (1,42 g/cm³), su (1,00 g/cm³) ve zeytinyağı (0,92 g/cm³) birbirine karışmadan katmanlar oluşturur. Hangi sırayla dökülürse dökülsün en yoğun sıvı en altta durur.
  • Tanecik modeli: Saydam kutulardaki noktalar maddenin taneciklerini temsil eder. Aynı hacimde tanecikleri sık olan maddenin kütlesi, dolayısıyla yoğunluğu daha büyüktür.
  • Buzlu su: Buzun yoğunluğu (0,92 g/cm³) suyunkinden (1,00 g/cm³) küçüktür. Bu yüzden buz küpleri suyun yüzeyinde kalır; büyük kısmı suyun içinde görünür.
  • Salata sosu: Zeytinyağı sirkeden az yoğundur, bu yüzden sosun üstünde toplanır. Şişe çalkalanınca karışır gibi olur ama bekleyince yağ yine üste çıkar.

Görevler

  1. Bir cismin kütlesini terazide, hacmini dereceli silindirde ölç ve yoğunluğunu hesapla.
  2. Aynı maddeden yapılmış 2 cm'lik ve 3 cm'lik küplerin ikisini de ölç; yoğunluklarını karşılaştır.
  3. "Yüzer mi, batar mı?" bölümünde 4 doğru tahmin yap.
  4. Bal, su ve zeytinyağını kaba dök; dört cismi de bırakıp her birinin nerede durduğunu gözle.

Kazanımlar

  • FB.6.5.3 Yoğunluğa ilişkin hesaplamalar yaparak bilimsel veriye dayalı tahmin edebilme
  • FB.6.5.4 Deneyler sonucunda çeşitli maddelerin yoğunluklarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme
  • FB.6.5.6 Yoğunluk ile ilgili bilimsel model oluşturabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Kaldırma Kuvveti: Laboratuvar tezgâhında dinamometreye astığın blokları taşırma kabına indir; dinamometrenin azalan değerini, taşan sıvının ağırlığını ve cismin alt ve üst yüzüne etki eden basınç kuvvetlerini karşılaştır.
  • Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
  • Basit Elektrik Devresi: Pil, anahtar, ampul ve kablolarla devre kur; akımın yolunu ve ampulün parlaklığını izle.
  • Hayvanlarda ve İnsanda Üreme, Büyüme: Kurbağa, kelebek ve çekirgenin evrelerini sırala, üreme çeşitlerini ayır, insanda üremeyi sağlayan yapıları şemaya yerleştir.
  • Isınma Yakıtları ve Çevre Sorunları: Kış günü bir mahallede evlerin ısınma yakıtını değiştir, dumanın havayı nasıl etkilediğini izle ve mahallenin sorunu için çözüm planı hazırla.
  • Buz Neden Yüzer? (Yakında): Hava sıcaklığını düşürdükçe buzun yüzeyde kalınlaştığını, altındaki suyun 4 °C'de kaldığını görür; 'buz batsaydı' anahtarını açınca gölün dipten donup balıkların yaşayamadığını izler.