Fabrikayı Nereye Kurmalı?
11. sınıf · Coğrafya
Örnek bir bölgede fabrikayı sürükleyip taşıma uzaklığını, akarsuya, havaya ve araziye etkisini karşılaştırırsın.
Parçalar
- Akarsu: Akarsu batıdan doğuya akar ve kentin içinden geçer. Kıyıya kurulan fabrikanın arıtılmamış atık suyu yalnız bulunduğu yeri değil, akış yönündeki bütün kesimi kirletir.
- Hâkim rüzgâr: Bölgede rüzgâr en çok kuzeybatıdan eser. Kentin kuzeybatısına (rüzgâr üstüne) kurulan fabrikanın dumanı kente taşınır; güneydoğusuna (rüzgâr altına) kurulanınki kentten uzaklaşır.
- Tarım ovası ve orman: Verimli tarım toprağı ve orman, üzerine fabrika kurulduğunda geri kazanılamaz. Sanayi için öncelikle tarıma elverişsiz araziler seçilir.
- Ham madde, pazar, liman, enerji: Fabrika ham maddeyi getirir, ürünü pazara ve limana gönderir. Ağır ya da çabuk bozulan ham madde fabrikayı kendine çeker; hafif ve değerli ürün pazara yakınlığı öne çıkarır.
- Organize sanayi bölgesi: Fabrikaların planlı bir alanda toplandığı, yolu, enerjisi ve ortak arıtma tesisi hazır bölgedir. Burada tarım arazisi dışında, kentin rüzgâr altında ve yol ile limana yakın seçilmiştir.
Görevler
- Fabrikayı en az dört farklı bölgeye taşı ve göstergeleri karşılaştır.
- Arıtma kapalıyken fabrikayı akarsu kıyısına kur; kirliliğin akış yönünde nereye kadar taşındığını gör.
- Fabrikayı organize sanayi bölgesine taşı, arıtmayı ve filtreyi aç, yer seçimini doğru gerekçeyle savun.
- Türkiye’den üç örneği doğru mekânsal etkiyle eşleştir.
Kazanımlar
- COĞ.11.5.5 Sanayi faaliyetlerinin mekânsal etkilerini sorgulayabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Suyu Sürdürülebilir Kullanmak: Örnek bir havzada sulama yöntemini, şebeke kaybını ve gri su kullanımını seçip kurak on yılda barajın doluluğunu izlersin.
- Sürdürülebilir Tarım: Bir tarlada sulama, gübreleme, ekim düzeni ve anız kararlarını verip on yılda toprağa ve yer altı suyuna ne olduğunu kesitte izlersin.
- Türkiye’nin Su Kaynakları: Türkiye haritasında sınır aşan akarsuları incelersin, Atatürk Barajı’nın akıma etkisini görürsün ve su projelerinin etkilerini dört boyuta ayırırsın.
- Afete Dirençli Yerleşme Kur: Kelkit Vadisi’nin gerçek arazisinde konut, okul ve hastaneyi yerleştir; deprem, sel ve heyelanla dene, zemin etüdüne bakıp yeniden planla ve hasarın düştüğünü gör.
- Akarsu Yatağını Şekillendir: Eğim, debi ve kıyı akıntısını değiştirerek V vadi, menderes, delta ve haliç gibi akarsu şekillerinin oluşumunu 3D arazi üzerinde deneyimle.
- Kayaç, İklim ve Çözünme: Kesiti alınabilen gerçek bir kireç taşı arazisinde yağışı ve sıcaklığı değiştir; lapya, dolin, mağara, obruk ve sarkıt-dikitin oluşumunu hızlandırılmış zamanla izle, granitte çözünmenin durduğunu gör.