Suyu Sürdürülebilir Kullanmak

11. sınıf · Coğrafya

Örnek bir havzada sulama yöntemini, şebeke kaybını ve gri su kullanımını seçip kurak on yılda barajın doluluğunu izlersin.

Parçalar

  • 10 yıllık baraj doluluğu: Çizgi, barajın her yılın sonundaki doluluğunu gösterir. Arkadaki sütunlar o yıl yağışla gelen suyu gösterir: kurak yıllarda kısalır. Doluluk %25’in altına inerse kent ve tarım için su güvenliği tehlikeye girer.
  • Yıllık su bütçesi: Üst çubuk baraja o yıl giren suyu, alt çubuk çekilen suyu gösterir. Çekim girişten büyükse baraj boşalır. Kent çekiminin taralı bölümü, borulardaki kayıp ve kaçak yüzünden hiç kullanılmadan yiten sudur.
  • Tasarruf karşılaştırması: Sulama yöntemini değiştirmenin ve kentteki önlemlerin (kayıp-kaçağı azaltma, gri suyu yeniden kullanma) yılda ne kadar su kazandırdığını yan yana gösterir.
  • Kişi başına düşen su: Türkiye’de kişi başına yılda yaklaşık 1300 m³ kullanılabilir su düşer. Yaygın kullanılan ölçeğe göre 1000–1700 m³ arası “su stresi” demektir: Türkiye su zengini bir ülke değildir.
  • Türkiye’den örnekler: Konya Kapalı Havzası’nda yer altı suyunun aşırı çekilmesi, büyük kentlerde kurak yıllarda barajların boşalması ve tarımda salma sulama, suyun sürdürülemez kullanımının bilinen örnekleridir.

Görevler

  1. Salma sulamayla yılları ilerlet; barajın kritik eşiğin (%25) altına düştüğünü gör.
  2. En çok suyu hangi önlemin kazandıracağını tahmin et, sonra damla sulamayı seçip Tasarruf kartında doğrula.
  3. Kurak dönemde barajı on yıl boyunca kritik eşiğin üstünde tutan bir karar bileşimi bul.
  4. Türkiye’den üç örneği asıl sorunla eşleştir.

Kazanımlar

  • COĞ.11.6.3 Türkiye’de bulunan su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımını sorgulayabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Fabrikayı Nereye Kurmalı?: Örnek bir bölgede fabrikayı sürükleyip taşıma uzaklığını, akarsuya, havaya ve araziye etkisini karşılaştırırsın.
  • Sürdürülebilir Tarım: Bir tarlada sulama, gübreleme, ekim düzeni ve anız kararlarını verip on yılda toprağa ve yer altı suyuna ne olduğunu kesitte izlersin.
  • Türkiye’nin Su Kaynakları: Türkiye haritasında sınır aşan akarsuları incelersin, Atatürk Barajı’nın akıma etkisini görürsün ve su projelerinin etkilerini dört boyuta ayırırsın.
  • Afete Dirençli Yerleşme Kur: Kelkit Vadisi’nin gerçek arazisinde konut, okul ve hastaneyi yerleştir; deprem, sel ve heyelanla dene, zemin etüdüne bakıp yeniden planla ve hasarın düştüğünü gör.
  • Akarsu Yatağını Şekillendir: Eğim, debi ve kıyı akıntısını değiştirerek V vadi, menderes, delta ve haliç gibi akarsu şekillerinin oluşumunu 3D arazi üzerinde deneyimle.
  • Kayaç, İklim ve Çözünme: Kesiti alınabilen gerçek bir kireç taşı arazisinde yağışı ve sıcaklığı değiştir; lapya, dolin, mağara, obruk ve sarkıt-dikitin oluşumunu hızlandırılmış zamanla izle, granitte çözünmenin durduğunu gör.