Bitki örtüsü nerede, neden?
12. sınıf · Coğrafya
Gerçek iklim verisiyle boyanmış 3D Dünya küresinde enlemi kaydır, Kaçkar Dağları’nda yükselti katlarını iki yamaçta karşılaştır, Türkiye’de maki, orman ve bozkırı yağış haritasıyla eşleştir.
Parçalar
- Bitki örtüsü küresi: Küre, iklim verisinden genelleştirilmiş doğal bitki örtüsüyle boyanmıştır. Ekvator’dan kutuplara doğru sıcaklık ve yağış değiştikçe bitki örtüsü de kuşaklar hâlinde değişir.
- Enlem kuşağı: Parlak kuşak, seçilen enlemin 2,5° kuzeyi ile güneyi arasıdır. Aynı kuşakta bile denize uzaklık, yükselti ve okyanus akıntıları yüzünden farklı bitki örtüleri görülür.
- Yakın bakış maketi: Seçilen bitki örtüsünün yerden görünüşüdür: ağaçların boyu ve sıklığı, ot ve çalılar, toprağın rengi. Kesitte üst toprak, alt toprak ve ana kaya görünür.
- Kuzey yamaç bayrağı (Karadeniz’e bakan): Denizden gelen nemli hava yamaç boyunca yükselip bol yağış bırakır; orman kıyıya kadar iner. Yükseldikçe geniş yapraklı, karışık ve iğne yapraklı ormanlar sıralanır; yaklaşık 2100 m’de orman biter (orman üst sınırı).
- Güney yamaç bayrağı (Çoruh Vadisi’ne bakan): Dağların ardında, yağış gölgesinde kalır. Vadi tabanında orman yerine kurakçıl çalı ve otlar vardır; orman yaklaşık 1100 m’de başlar. Güneşe bakan bu yamaçta orman üst sınırı daha yüksektir.
- Rize: orman: Doğu Karadeniz kıyıları Türkiye’nin en çok yağış alan yeridir (yılda 2000 mm’yi aşan yerler var). Her mevsim yağışlı iklimde gür ormanlar yetişir.
- Antalya: maki: Yıllık yağış az değildir ama yağış kışın düşer, yazlar sıcak ve kuraktır. Kuraklığa dayanıklı, her dem yeşil maki çalıları kıyı kuşağında yaygındır.
- Konya: bozkır: İç Anadolu’nun ortasında, çevresi dağlarla çevrili, denizden uzak bir yerdir; yıllık yağış yaklaşık 300–400 mm’dir. Yaz kuraklığı yüzünden ağaç yerine kısa otlar yetişir.
Görevler
- Küre kipinde enlemi değiştirerek ya da küreye dokunarak yağmur ormanı, savan, çöl, tayga ve tundrayı bul.
- Kaçkar’ın kuzey yamacında kıyıdan zirveye tırman; geniş yapraklı, karışık, iğne yapraklı orman ve alpin çayır katlarını gör.
- Güney yamaca geç; vadi tabanındaki kurakçıl bitkileri ve ormanın başladığı yükseltiyi (orman alt sınırı) bul.
- Türkiye haritasında yağışa bakarak maki, orman ve bozkırı birer kez doğru yere yerleştir.
Kazanımlar
- COĞ.12.3.3 Coğrafi faktörlerin dünya ve Türkiye’deki bitki örtüsünün çeşitliliği ve dağılışı üzerindeki etkisi hakkında haritalardan çıkarım yapabilme
Bunları da deneyebilirsin
- İklim sistemi: güneş, basınç, rüzgâr: Gerçek kabartmalı Dünya küresinde ışınların geliş açısını, basınç kuşaklarını ve sürekli rüzgârları incele; yükselti ve denize uzaklığın sıcaklığa etkisini dene.
- Küresel ticaret ağları: Gerçek kıyılı 3D Dünya küresinde Süveyş Kanalı’nı, İstanbul Boğazı’nı ya da Panama Kanalı’nı kapat; gemilerin yeni rotasını, yolculuk süresini ve maliyeti izle, limanların ihracat ve ithalat bağlantılarını keşfet.
- Toprak Kullanımı ve Erozyon: Kazova kenarındaki gerçek bir yamaçta tarlaları sür, ek, ağaçlandır ve yağmuru başlat: eğim, bitki örtüsü, sürüm yönü ve yağışın taşınan toprağı nasıl değiştirdiğini gör; ovaya konut kurarak kaybolan verimli toprağı say.
- Fabrikayı Nereye Kurmalı?: Örnek bir bölgede fabrikayı sürükleyip taşıma uzaklığını, akarsuya, havaya ve araziye etkisini karşılaştırırsın.
- Suyu Sürdürülebilir Kullanmak: Örnek bir havzada sulama yöntemini, şebeke kaybını ve gri su kullanımını seçip kurak on yılda barajın doluluğunu izlersin.
- Sürdürülebilir Tarım: Bir tarlada sulama, gübreleme, ekim düzeni ve anız kararlarını verip on yılda toprağa ve yer altı suyuna ne olduğunu kesitte izlersin.