Bitki örtüsü nerede, neden?

12. sınıf · Coğrafya

Gerçek iklim verisiyle boyanmış 3D Dünya küresinde enlemi kaydır, Kaçkar Dağları’nda yükselti katlarını iki yamaçta karşılaştır, Türkiye’de maki, orman ve bozkırı yağış haritasıyla eşleştir.

Parçalar

  • Bitki örtüsü küresi: Küre, iklim verisinden genelleştirilmiş doğal bitki örtüsüyle boyanmıştır. Ekvator’dan kutuplara doğru sıcaklık ve yağış değiştikçe bitki örtüsü de kuşaklar hâlinde değişir.
  • Enlem kuşağı: Parlak kuşak, seçilen enlemin 2,5° kuzeyi ile güneyi arasıdır. Aynı kuşakta bile denize uzaklık, yükselti ve okyanus akıntıları yüzünden farklı bitki örtüleri görülür.
  • Yakın bakış maketi: Seçilen bitki örtüsünün yerden görünüşüdür: ağaçların boyu ve sıklığı, ot ve çalılar, toprağın rengi. Kesitte üst toprak, alt toprak ve ana kaya görünür.
  • Kuzey yamaç bayrağı (Karadeniz’e bakan): Denizden gelen nemli hava yamaç boyunca yükselip bol yağış bırakır; orman kıyıya kadar iner. Yükseldikçe geniş yapraklı, karışık ve iğne yapraklı ormanlar sıralanır; yaklaşık 2100 m’de orman biter (orman üst sınırı).
  • Güney yamaç bayrağı (Çoruh Vadisi’ne bakan): Dağların ardında, yağış gölgesinde kalır. Vadi tabanında orman yerine kurakçıl çalı ve otlar vardır; orman yaklaşık 1100 m’de başlar. Güneşe bakan bu yamaçta orman üst sınırı daha yüksektir.
  • Rize: orman: Doğu Karadeniz kıyıları Türkiye’nin en çok yağış alan yeridir (yılda 2000 mm’yi aşan yerler var). Her mevsim yağışlı iklimde gür ormanlar yetişir.
  • Antalya: maki: Yıllık yağış az değildir ama yağış kışın düşer, yazlar sıcak ve kuraktır. Kuraklığa dayanıklı, her dem yeşil maki çalıları kıyı kuşağında yaygındır.
  • Konya: bozkır: İç Anadolu’nun ortasında, çevresi dağlarla çevrili, denizden uzak bir yerdir; yıllık yağış yaklaşık 300–400 mm’dir. Yaz kuraklığı yüzünden ağaç yerine kısa otlar yetişir.

Görevler

  1. Küre kipinde enlemi değiştirerek ya da küreye dokunarak yağmur ormanı, savan, çöl, tayga ve tundrayı bul.
  2. Kaçkar’ın kuzey yamacında kıyıdan zirveye tırman; geniş yapraklı, karışık, iğne yapraklı orman ve alpin çayır katlarını gör.
  3. Güney yamaca geç; vadi tabanındaki kurakçıl bitkileri ve ormanın başladığı yükseltiyi (orman alt sınırı) bul.
  4. Türkiye haritasında yağışa bakarak maki, orman ve bozkırı birer kez doğru yere yerleştir.

Kazanımlar

  • COĞ.12.3.3 Coğrafi faktörlerin dünya ve Türkiye’deki bitki örtüsünün çeşitliliği ve dağılışı üzerindeki etkisi hakkında haritalardan çıkarım yapabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • İklim sistemi: güneş, basınç, rüzgâr: Gerçek kabartmalı Dünya küresinde ışınların geliş açısını, basınç kuşaklarını ve sürekli rüzgârları incele; yükselti ve denize uzaklığın sıcaklığa etkisini dene.
  • Küresel ticaret ağları: Gerçek kıyılı 3D Dünya küresinde Süveyş Kanalı’nı, İstanbul Boğazı’nı ya da Panama Kanalı’nı kapat; gemilerin yeni rotasını, yolculuk süresini ve maliyeti izle, limanların ihracat ve ithalat bağlantılarını keşfet.
  • Toprak Kullanımı ve Erozyon: Kazova kenarındaki gerçek bir yamaçta tarlaları sür, ek, ağaçlandır ve yağmuru başlat: eğim, bitki örtüsü, sürüm yönü ve yağışın taşınan toprağı nasıl değiştirdiğini gör; ovaya konut kurarak kaybolan verimli toprağı say.
  • Fabrikayı Nereye Kurmalı?: Örnek bir bölgede fabrikayı sürükleyip taşıma uzaklığını, akarsuya, havaya ve araziye etkisini karşılaştırırsın.
  • Suyu Sürdürülebilir Kullanmak: Örnek bir havzada sulama yöntemini, şebeke kaybını ve gri su kullanımını seçip kurak on yılda barajın doluluğunu izlersin.
  • Sürdürülebilir Tarım: Bir tarlada sulama, gübreleme, ekim düzeni ve anız kararlarını verip on yılda toprağa ve yer altı suyuna ne olduğunu kesitte izlersin.