Toprak Kullanımı ve Erozyon
12. sınıf · Coğrafya
Kazova kenarındaki gerçek bir yamaçta tarlaları sür, ek, ağaçlandır ve yağmuru başlat: eğim, bitki örtüsü, sürüm yönü ve yağışın taşınan toprağı nasıl değiştirdiğini gör; ovaya konut kurarak kaybolan verimli toprağı say.
Parçalar
- Eğime paralel sürülmüş tarla: Karıklar yamaç aşağı uzandığı için yağmur suyu karıklarda toplanıp hızlanır ve toprağı sürükler. Tarlada yan yana açılan oluklar bu taşınmanın izidir.
- Eğime dik sürülmüş tarla: Karıklar eş yükselti eğrileri boyunca açılır; her karık suyu tutup yavaşlatır, böylece daha az toprak taşınır. Çok dik yamaçlarda tek başına yetmez.
- Teraslı bahçe: Yamaç, kenarı taş duvarla desteklenmiş basamaklara dönüştürülmüştür. Basamaklar suyun yamaç boyunca akacağı yolu kısaltır ve suyu tutar; eğimli yamaçlardaki bağ, bahçe ve zeytinliklerde kullanılır.
- Ağaçlandırma sahası: Dik ve aşınmış yamaçta eş yükselti eğrileri boyunca açılan teraslara fidan dikilmiştir. Ağaçların kökleri toprağı tutar; dallar ve yere düşen yapraklar yağmur damlalarının toprağa doğrudan çarpmasını önler.
- Yarıntı ve taş eşikler: Bitki örtüsü bozulan yamaçta toplanan sular zemini derinleştirerek yarıntı açar. Yarıntının içine kurulan taş eşikler suyun hızını keser, taşınan toprağın arkalarında birikmesini sağlar.
- Birikinti yelpazesi: Yamaçtan taşınan toprak, eğimin azaldığı etekte yelpaze biçiminde birikir. Taşınan malzeme tarlaları, yolları ve kanalları örtebilir; akarsuyla taşınan kısmı baraj göllerini doldurur.
- Tarım arazisine yayılan konutlar: Eğimi az, toprağı derin ova kenarındaki tarlaların üstüne konut ve yol yapılmıştır. Üstü yapı, beton ve asfaltla kapanan toprağın yeniden tarıma kazandırılması çok zordur.
Görevler
- Aynı tarlada ve aynı yağışta toprağı önce eğime paralel, sonra eğime dik sür; taşınan toprağı karşılaştır.
- Arazi kullanımını, sürüm yönünü ve yağışı değiştirmeden üç tarlada da yağmuru başlat.
- En dik tarlada (C) sağanakta taşınan toprağı, çıplak ve eğime paralel sürülmüş tarlaya göre en az %95 azaltan bir kullanım bul.
- Köye 6 yeni konutu verimli tarım toprağını kapatmadan yerleştir.
Kazanımlar
- COĞ.12.3.2 Türkiye’de toprak kullanımının etkilerini sorgulayabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Akarsu Yatağını Şekillendir: Eğim, debi ve kıyı akıntısını değiştirerek V vadi, menderes, delta ve haliç gibi akarsu şekillerinin oluşumunu 3D arazi üzerinde deneyimle.
- Bitki örtüsü nerede, neden?: Gerçek iklim verisiyle boyanmış 3D Dünya küresinde enlemi kaydır, Kaçkar Dağları’nda yükselti katlarını iki yamaçta karşılaştır, Türkiye’de maki, orman ve bozkırı yağış haritasıyla eşleştir.
- Toprak ve Bitki: Kazılmış toprağın katmanlarına yakından bak, taneleri karşılaştır; saksıdaki fasulyeye ışık, su ve toprak seçip günleri hızlandır, büyüyor mu soluyor mu izle.
- Sanal Saha Gezisi: Yer Şekilleri: Kapadokya peribacaları, Pamukkale travertenleri ve Kızılırmak Deltası’nın gerçek arazisinde yürü, yükseklik ve eğim ölç, fotoğraflarına gözlem notu iliştir; ovaya köy, yol ve baraj kurarak insanla yer şekli arasındaki etkileşimi gör.
- Küresel ticaret ağları: Gerçek kıyılı 3D Dünya küresinde Süveyş Kanalı’nı, İstanbul Boğazı’nı ya da Panama Kanalı’nı kapat; gemilerin yeni rotasını, yolculuk süresini ve maliyeti izle, limanların ihracat ve ithalat bağlantılarını keşfet.
- Fabrikayı Nereye Kurmalı?: Örnek bir bölgede fabrikayı sürükleyip taşıma uzaklığını, akarsuya, havaya ve araziye etkisini karşılaştırırsın.