Toprak Kullanımı ve Erozyon

12. sınıf · Coğrafya

Kazova kenarındaki gerçek bir yamaçta tarlaları sür, ek, ağaçlandır ve yağmuru başlat: eğim, bitki örtüsü, sürüm yönü ve yağışın taşınan toprağı nasıl değiştirdiğini gör; ovaya konut kurarak kaybolan verimli toprağı say.

Parçalar

  • Eğime paralel sürülmüş tarla: Karıklar yamaç aşağı uzandığı için yağmur suyu karıklarda toplanıp hızlanır ve toprağı sürükler. Tarlada yan yana açılan oluklar bu taşınmanın izidir.
  • Eğime dik sürülmüş tarla: Karıklar eş yükselti eğrileri boyunca açılır; her karık suyu tutup yavaşlatır, böylece daha az toprak taşınır. Çok dik yamaçlarda tek başına yetmez.
  • Teraslı bahçe: Yamaç, kenarı taş duvarla desteklenmiş basamaklara dönüştürülmüştür. Basamaklar suyun yamaç boyunca akacağı yolu kısaltır ve suyu tutar; eğimli yamaçlardaki bağ, bahçe ve zeytinliklerde kullanılır.
  • Ağaçlandırma sahası: Dik ve aşınmış yamaçta eş yükselti eğrileri boyunca açılan teraslara fidan dikilmiştir. Ağaçların kökleri toprağı tutar; dallar ve yere düşen yapraklar yağmur damlalarının toprağa doğrudan çarpmasını önler.
  • Yarıntı ve taş eşikler: Bitki örtüsü bozulan yamaçta toplanan sular zemini derinleştirerek yarıntı açar. Yarıntının içine kurulan taş eşikler suyun hızını keser, taşınan toprağın arkalarında birikmesini sağlar.
  • Birikinti yelpazesi: Yamaçtan taşınan toprak, eğimin azaldığı etekte yelpaze biçiminde birikir. Taşınan malzeme tarlaları, yolları ve kanalları örtebilir; akarsuyla taşınan kısmı baraj göllerini doldurur.
  • Tarım arazisine yayılan konutlar: Eğimi az, toprağı derin ova kenarındaki tarlaların üstüne konut ve yol yapılmıştır. Üstü yapı, beton ve asfaltla kapanan toprağın yeniden tarıma kazandırılması çok zordur.

Görevler

  1. Aynı tarlada ve aynı yağışta toprağı önce eğime paralel, sonra eğime dik sür; taşınan toprağı karşılaştır.
  2. Arazi kullanımını, sürüm yönünü ve yağışı değiştirmeden üç tarlada da yağmuru başlat.
  3. En dik tarlada (C) sağanakta taşınan toprağı, çıplak ve eğime paralel sürülmüş tarlaya göre en az %95 azaltan bir kullanım bul.
  4. Köye 6 yeni konutu verimli tarım toprağını kapatmadan yerleştir.

Kazanımlar

  • COĞ.12.3.2 Türkiye’de toprak kullanımının etkilerini sorgulayabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Akarsu Yatağını Şekillendir: Eğim, debi ve kıyı akıntısını değiştirerek V vadi, menderes, delta ve haliç gibi akarsu şekillerinin oluşumunu 3D arazi üzerinde deneyimle.
  • Bitki örtüsü nerede, neden?: Gerçek iklim verisiyle boyanmış 3D Dünya küresinde enlemi kaydır, Kaçkar Dağları’nda yükselti katlarını iki yamaçta karşılaştır, Türkiye’de maki, orman ve bozkırı yağış haritasıyla eşleştir.
  • Toprak ve Bitki: Kazılmış toprağın katmanlarına yakından bak, taneleri karşılaştır; saksıdaki fasulyeye ışık, su ve toprak seçip günleri hızlandır, büyüyor mu soluyor mu izle.
  • Sanal Saha Gezisi: Yer Şekilleri: Kapadokya peribacaları, Pamukkale travertenleri ve Kızılırmak Deltası’nın gerçek arazisinde yürü, yükseklik ve eğim ölç, fotoğraflarına gözlem notu iliştir; ovaya köy, yol ve baraj kurarak insanla yer şekli arasındaki etkileşimi gör.
  • Küresel ticaret ağları: Gerçek kıyılı 3D Dünya küresinde Süveyş Kanalı’nı, İstanbul Boğazı’nı ya da Panama Kanalı’nı kapat; gemilerin yeni rotasını, yolculuk süresini ve maliyeti izle, limanların ihracat ve ithalat bağlantılarını keşfet.
  • Fabrikayı Nereye Kurmalı?: Örnek bir bölgede fabrikayı sürükleyip taşıma uzaklığını, akarsuya, havaya ve araziye etkisini karşılaştırırsın.