Basit Makineler
8. sınıf · Fen Bilimleri
Atölye avlusunda kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık ve dişliyle ağır kasaları kaldır; kuvvet oklarıyla kuvvetten kazancı, ölçülen yollarla yoldan kaybı gör ve kendi kaldırma düzeneğini kur.
Parçalar
- Kaldıraç (tahterevalli): Bir destek noktası çevresinde dönebilen sert bir kalastır. Kuvvetin destek noktasına uzaklığı (kuvvet kolu) yükünkinden (yük kolu) büyükse kuvvetten kazanç sağlanır.
- Makaralar ve palanga: Sabit makara yalnız kuvvetin yönünü değiştirir. Hareketli makarada ve palangada gereken kuvvet, yükü taşıyan ip sayısına bölünür; ip de o kadar kat uzun çekilir.
- Eğik düzlem (yükleme rampası): Kasayı dikine kaldırmak yerine uzun bir yoldan platforma çıkarırız. Rampa uzadıkça gereken kuvvet azalır, alınan yol uzar.
- Kuyu çıkrığı: Kolun çizdiği büyük çember ile ipin sarıldığı küçük silindir birlikte döner. Kol uzadıkça gereken kuvvet azalır, el daha uzun yol alır.
- Dişli çarklar: Dişleri birbirine geçen çarklar dönmeyi aktarır. Diş sayısı az olan çark daha çok tur atar; değen dişliler ters, zincirle bağlı dişliler aynı yönde döner.
- Vida ve mengene: Vida, bir silindirin çevresine sarılmış eğik düzlem gibidir. Bir turda az ilerlediği için mengene küçük bir kuvvetle parçayı sıkıca tutar.
- El arabası: Destek noktası tekerlek, yük ortada, kuvvet kollardadır. Yük ortada olan kaldıraçta kuvvet kolu yük kolundan hep uzun olduğu için kuvvetten kazanç vardır.
- Bayrak direği: Direğin tepesinde sabit bir makara vardır. İpi aşağı çekeriz, bayrak yukarı çıkar; kuvvetten kazanç yoktur ama iş kolaylaşır.
Görevler
- Destek ortadaki kaldıraçta takozu ya da kasayı sürükle; kasayı ağırlığının en çok yarısı kadar kuvvetle kaldır.
- Dört ipli palangayla kasayı 50 cm kaldır ve çektiğin ip uzunluğunu ölçümlerde bul.
- Sınıflandır bölümünde 6 günlük aracın hangi basit makineye örnek olduğunu doğru bul.
- Kendi düzeneğinde 1200 N'luk kasayı en çok 100 N kuvvetle 50 cm yükselt.
Kazanımlar
- FB.8.2.1 Basit makineleri sınıflandırabilme
- FB.8.2.2 Günlük yaşamda iş kolaylığı sağlayacak bilimsel model oluşturabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
- Asitler, Bazlar ve pH: Mutfak tezgâhında limon suyundan çamaşır suyuna yedi maddeyi turnusol, kırmızı lahana suyu ve pH kâğıdıyla sına; tüpleri pH cetveline diz, sirkeyi mermere dökerek köpürmeyi gör.
- İklim ve Hava Olayları: Türkiye haritasında sekiz şehrin sıcaklık ve yağış grafiğini oku; bir günün hava olayı ile uzun yılların ortalaması olan iklimi karşılaştır.
- Kalıtım, Çaprazlama ve Adaptasyon: Bezelye şemasında kalıtım kavramlarını yerine koy, Punnett karesini kutu kutu doldur, akraba evliliğinin soy ağacını incele ve tavşan sürüsünde doğal seçilimi kuşak kuşak izle.
- Mitoz ve Mayoz: Mitoz ve mayozu tek zaman çubuğuyla yan yana izle; hücre ve kromozom sayılarının nasıl değiştiğini karşılaştır.
- Dolaşım ve Solunum: Saydam gövde maketinde kanın kalpten akciğerlere ve vücuda yolunu izle; koşunca nabzın ve soluğun nasıl hızlandığını, sigara dumanının hava keseciklerine etkisini gör.