Kalıtım, Çaprazlama ve Adaptasyon

8. sınıf · Fen Bilimleri

Bezelye şemasında kalıtım kavramlarını yerine koy, Punnett karesini kutu kutu doldur, akraba evliliğinin soy ağacını incele ve tavşan sürüsünde doğal seçilimi kuşak kuşak izle.

Parçalar

  • Kalıtım kavramları şeması: Bezelyede tohum rengini bir gen belirler. Bu genin iki aleli vardır: baskın S (sarı) ve çekinik s (yeşil). Alellerin harflerle gösterimi genotip (SS, Ss, ss), ortaya çıkan görünüş fenotiptir (sarı ya da yeşil tohum).
  • Punnett karesi: Anne ve babanın verebileceği aleller karenin soluna ve üstüne yazılır; her kutuda birleşen aleller yavrunun olası genotipini verir. Dört kutu, dört eşit olasılıktır.
  • Akraba evliliği soy ağacı: Çekinik bir hastalık alelini taşıyan birey (Aa) hasta değildir, taşıyıcıdır. Kuzenler aynı büyükanne ve büyükbabadan geldiği için ikisi de aynı aleli taşıyor olabilir; iki taşıyıcının çocuğu 1/4 olasılıkla hasta (aa) olur.
  • Tavşan sürüsü ve doğal seçilim: Ortamda iyi gizlenen tavşanlar avcıdan daha çok kurtulur, ürer ve kürk rengini yavrularına aktarır. Kuşaklar geçtikçe ortama uygun kürk rengi sürüde çoğalır.
  • Adaptasyon örnekleri: Adaptasyon, canlının yaşadığı çevrede hayatta kalma ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerdir: kutup tilkisinin küçük kulakları, kaktüsün diken yaprakları, devenin geniş ayak tabanı gibi.

Görevler

  1. Bezelye şemasındaki sekiz etikete doğru kavramı yerleştir.
  2. Ss × Ss çaprazlamasında Punnett karesinin dört kutusunu doldur ve 400 tohumdan kaçının yeşil olacağını bul.
  3. Akraba evliliklerinde hastalığın neden sık görüldüğünü ve iki taşıyıcının çocuğunun hasta olma olasılığını doğru yanıtla.
  4. Tavşan sürüsünde en az üç kuşak ilerle; ortama uygun kürk renginin oranını %70’in üstüne çıkar.

Kazanımlar

  • FB.8.3.4 Kalıtımla ilgili kavramları yapılandırabilme
  • FB.8.3.5 Tek karakter çaprazlamaları ile ilgili problemler çözerek sonuçlarına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
  • FB.8.3.6 Akraba evliliklerinin genetik sonuçlarını tartışabilme
  • FB.8.3.8 Canlıların yaşadıkları çevreye uyumlarına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
  • Asitler, Bazlar ve pH: Mutfak tezgâhında limon suyundan çamaşır suyuna yedi maddeyi turnusol, kırmızı lahana suyu ve pH kâğıdıyla sına; tüpleri pH cetveline diz, sirkeyi mermere dökerek köpürmeyi gör.
  • Basit Makineler: Atölye avlusunda kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık ve dişliyle ağır kasaları kaldır; kuvvet oklarıyla kuvvetten kazancı, ölçülen yollarla yoldan kaybı gör ve kendi kaldırma düzeneğini kur.
  • İklim ve Hava Olayları: Türkiye haritasında sekiz şehrin sıcaklık ve yağış grafiğini oku; bir günün hava olayı ile uzun yılların ortalaması olan iklimi karşılaştır.
  • Mitoz ve Mayoz: Mitoz ve mayozu tek zaman çubuğuyla yan yana izle; hücre ve kromozom sayılarının nasıl değiştiğini karşılaştır.
  • Dolaşım ve Solunum: Saydam gövde maketinde kanın kalpten akciğerlere ve vücuda yolunu izle; koşunca nabzın ve soluğun nasıl hızlandığını, sigara dumanının hava keseciklerine etkisini gör.