Kalıtım, Çaprazlama ve Adaptasyon
8. sınıf · Fen Bilimleri
Bezelye şemasında kalıtım kavramlarını yerine koy, Punnett karesini kutu kutu doldur, akraba evliliğinin soy ağacını incele ve tavşan sürüsünde doğal seçilimi kuşak kuşak izle.
Parçalar
- Kalıtım kavramları şeması: Bezelyede tohum rengini bir gen belirler. Bu genin iki aleli vardır: baskın S (sarı) ve çekinik s (yeşil). Alellerin harflerle gösterimi genotip (SS, Ss, ss), ortaya çıkan görünüş fenotiptir (sarı ya da yeşil tohum).
- Punnett karesi: Anne ve babanın verebileceği aleller karenin soluna ve üstüne yazılır; her kutuda birleşen aleller yavrunun olası genotipini verir. Dört kutu, dört eşit olasılıktır.
- Akraba evliliği soy ağacı: Çekinik bir hastalık alelini taşıyan birey (Aa) hasta değildir, taşıyıcıdır. Kuzenler aynı büyükanne ve büyükbabadan geldiği için ikisi de aynı aleli taşıyor olabilir; iki taşıyıcının çocuğu 1/4 olasılıkla hasta (aa) olur.
- Tavşan sürüsü ve doğal seçilim: Ortamda iyi gizlenen tavşanlar avcıdan daha çok kurtulur, ürer ve kürk rengini yavrularına aktarır. Kuşaklar geçtikçe ortama uygun kürk rengi sürüde çoğalır.
- Adaptasyon örnekleri: Adaptasyon, canlının yaşadığı çevrede hayatta kalma ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerdir: kutup tilkisinin küçük kulakları, kaktüsün diken yaprakları, devenin geniş ayak tabanı gibi.
Görevler
- Bezelye şemasındaki sekiz etikete doğru kavramı yerleştir.
- Ss × Ss çaprazlamasında Punnett karesinin dört kutusunu doldur ve 400 tohumdan kaçının yeşil olacağını bul.
- Akraba evliliklerinde hastalığın neden sık görüldüğünü ve iki taşıyıcının çocuğunun hasta olma olasılığını doğru yanıtla.
- Tavşan sürüsünde en az üç kuşak ilerle; ortama uygun kürk renginin oranını %70’in üstüne çıkar.
Kazanımlar
- FB.8.3.4 Kalıtımla ilgili kavramları yapılandırabilme
- FB.8.3.5 Tek karakter çaprazlamaları ile ilgili problemler çözerek sonuçlarına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
- FB.8.3.6 Akraba evliliklerinin genetik sonuçlarını tartışabilme
- FB.8.3.8 Canlıların yaşadıkları çevreye uyumlarına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Güneş, Dünya ve Ay: Zamanı hızlandır, Ay'ı yörüngesinde sürükle, Dünya'nın eksenini eğ; gece-gündüz, Ay'ın evreleri, tutulmalar ve mevsimler tek sahnede.
- Asitler, Bazlar ve pH: Mutfak tezgâhında limon suyundan çamaşır suyuna yedi maddeyi turnusol, kırmızı lahana suyu ve pH kâğıdıyla sına; tüpleri pH cetveline diz, sirkeyi mermere dökerek köpürmeyi gör.
- Basit Makineler: Atölye avlusunda kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık ve dişliyle ağır kasaları kaldır; kuvvet oklarıyla kuvvetten kazancı, ölçülen yollarla yoldan kaybı gör ve kendi kaldırma düzeneğini kur.
- İklim ve Hava Olayları: Türkiye haritasında sekiz şehrin sıcaklık ve yağış grafiğini oku; bir günün hava olayı ile uzun yılların ortalaması olan iklimi karşılaştır.
- Mitoz ve Mayoz: Mitoz ve mayozu tek zaman çubuğuyla yan yana izle; hücre ve kromozom sayılarının nasıl değiştiğini karşılaştır.
- Dolaşım ve Solunum: Saydam gövde maketinde kanın kalpten akciğerlere ve vücuda yolunu izle; koşunca nabzın ve soluğun nasıl hızlandığını, sigara dumanının hava keseciklerine etkisini gör.