İslam medeniyetinin bilim mirası
6. sınıf · Sosyal Bilgiler
Pirinç bir usturlabın koluyla yıldızların yüksekliğini ölç; bir medresenin kütüphanesini, gözlemevini ve dârüşşifasını açıp bilginlerle tanış, bugünkü bilimin köklerini bul.
Parçalar
- Usturlap: Gök cisimlerinin ufuktan yüksekliğini ölçen pirinç araç. Müslüman bilginler onu geliştirip yaygınlaştırdı; vakit, yön ve yer bulmada kullanıldı.
- Kütüphane: Kitapların okunduğu, çevrildiği ve elle çoğaltıldığı yer. Bağdat’taki Beytülhikme’de başka dillerdeki bilim kitapları Arapçaya çevrildi.
- Gözlemevi (rasathane): Gök cisimleri büyük ölçüm araçlarıyla gözlenir, sonuçlar tablolara yazılırdı. Merâga Gözlemevi 1259’da kuruldu.
- Dârüşşifa (hastane): Hastaların ücretsiz tedavi edildiği, hekimlerin de yetiştiği hastane. Kayseri’deki Gevher Nesibe Dârüşşifası 1206’da yapıldı.
- Dershane (eyvan): Müderrisin öğrencilerine ders verdiği, avluya açık yüksek salon. Medreselerde din bilgilerinin yanında hukuk, matematik, gök bilimi ve tıp da okutuldu.
- Taç kapı: Mukarnas ve geometrik desenlerle süslenmiş anıtsal giriş. Taş işçiliğiyle ünlü taç kapılarıyla Divriği Ulu Camii ve Dârüşşifası UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.
Görevler
- Medresede kütüphane, gözlemevi ve dârüşşifa bölümlerini aç; bilgin ve eser kartlarını oku.
- Usturlabın koluyla en az üç yıldızı nişangâha al ve yüksekliklerini gözlem defterine yaz.
- “Bugüne köprü” modunda altı kavramın kökünü medresenin doğru bölümünde bul.
Kazanımlar
- SB.6.3.2 VII-XIII. yüzyıllar arasında İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında insanlığın ortak mirasına katkılarına dair akıl yürütebilme
Bunları da deneyebilirsin
- Müslüman Bilim İnsanları: el-Cezerî’nin fil saatini çalıştır, içindeki su düzeneğini kesitte gör; Harezmî’den Uluğ Bey’e altı bilim insanını zaman şeridine, haritaya ve katkılarına yerleştir.
- İslam Medeniyetinin İzleri: Kurtuba'dan Semerkant'a kabartma haritada medeniyet merkezlerini gez; medrese, rasathane ve Beytülhikme modellerini aç, şehirleri medeniyet unsurlarıyla eşleştir.
- Selçuklu kervansarayı ve medresesi: Sultanhanı tipi bir kervansarayı ve kubbeli bir medreseyi parçalarına ayır; Konya–Sivas yolunda hanları bir günlük arayla diz.
- Türkiye'de yer şekilleri ve nüfus: Gerçek verili kabartma Türkiye haritasında yükselti, iklim, nüfus ve ekonomik faaliyet katmanlarını üst üste aç; aralarındaki ilişkiyi kur.
- Ulaşım ve iletişim dünyayı küçültüyor: Masa küresinde İstanbul’dan bir mesajı posta arabasından internete beş dönemde gönder; süre aylardan saniyelere inerken kültürel etkileşimin nasıl hızlandığını gör.
- Çatalhöyük’te bir gün: Damdan girilen bitişik evleriyle Çatalhöyük’e in; ocağa, duvar resmine, tahıl deposuna dokun ve avcı-toplayıcı kampla karşılaştır.