İslam medeniyetinin bilim mirası

6. sınıf · Sosyal Bilgiler

Pirinç bir usturlabın koluyla yıldızların yüksekliğini ölç; bir medresenin kütüphanesini, gözlemevini ve dârüşşifasını açıp bilginlerle tanış, bugünkü bilimin köklerini bul.

Parçalar

  • Usturlap: Gök cisimlerinin ufuktan yüksekliğini ölçen pirinç araç. Müslüman bilginler onu geliştirip yaygınlaştırdı; vakit, yön ve yer bulmada kullanıldı.
  • Kütüphane: Kitapların okunduğu, çevrildiği ve elle çoğaltıldığı yer. Bağdat’taki Beytülhikme’de başka dillerdeki bilim kitapları Arapçaya çevrildi.
  • Gözlemevi (rasathane): Gök cisimleri büyük ölçüm araçlarıyla gözlenir, sonuçlar tablolara yazılırdı. Merâga Gözlemevi 1259’da kuruldu.
  • Dârüşşifa (hastane): Hastaların ücretsiz tedavi edildiği, hekimlerin de yetiştiği hastane. Kayseri’deki Gevher Nesibe Dârüşşifası 1206’da yapıldı.
  • Dershane (eyvan): Müderrisin öğrencilerine ders verdiği, avluya açık yüksek salon. Medreselerde din bilgilerinin yanında hukuk, matematik, gök bilimi ve tıp da okutuldu.
  • Taç kapı: Mukarnas ve geometrik desenlerle süslenmiş anıtsal giriş. Taş işçiliğiyle ünlü taç kapılarıyla Divriği Ulu Camii ve Dârüşşifası UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.

Görevler

  1. Medresede kütüphane, gözlemevi ve dârüşşifa bölümlerini aç; bilgin ve eser kartlarını oku.
  2. Usturlabın koluyla en az üç yıldızı nişangâha al ve yüksekliklerini gözlem defterine yaz.
  3. “Bugüne köprü” modunda altı kavramın kökünü medresenin doğru bölümünde bul.

Kazanımlar

  • SB.6.3.2 VII-XIII. yüzyıllar arasında İslam medeniyetinin eğitim, bilim, hukuk, kültür, sanat ve mimari alanlarında insanlığın ortak mirasına katkılarına dair akıl yürütebilme

Bunları da deneyebilirsin

  • Müslüman Bilim İnsanları: el-Cezerî’nin fil saatini çalıştır, içindeki su düzeneğini kesitte gör; Harezmî’den Uluğ Bey’e altı bilim insanını zaman şeridine, haritaya ve katkılarına yerleştir.
  • İslam Medeniyetinin İzleri: Kurtuba'dan Semerkant'a kabartma haritada medeniyet merkezlerini gez; medrese, rasathane ve Beytülhikme modellerini aç, şehirleri medeniyet unsurlarıyla eşleştir.
  • Selçuklu kervansarayı ve medresesi: Sultanhanı tipi bir kervansarayı ve kubbeli bir medreseyi parçalarına ayır; Konya–Sivas yolunda hanları bir günlük arayla diz.
  • Türkiye'de yer şekilleri ve nüfus: Gerçek verili kabartma Türkiye haritasında yükselti, iklim, nüfus ve ekonomik faaliyet katmanlarını üst üste aç; aralarındaki ilişkiyi kur.
  • Ulaşım ve iletişim dünyayı küçültüyor: Masa küresinde İstanbul’dan bir mesajı posta arabasından internete beş dönemde gönder; süre aylardan saniyelere inerken kültürel etkileşimin nasıl hızlandığını gör.
  • Çatalhöyük’te bir gün: Damdan girilen bitişik evleriyle Çatalhöyük’e in; ocağa, duvar resmine, tahıl deposuna dokun ve avcı-toplayıcı kampla karşılaştır.