Çözeltiler ve Karışımlar
3–11. sınıf · Kimya
Suya madde ekle, karıştır, ısıt; çözünmeyi, doygunluğu ve ayırma yöntemlerini gör.
Sahnede neler olacak
Beher, ısıtıcı ve çözünen tanecikler.
Neler yapabileceksin
Madde miktarını ve sıcaklığı değiştir, süzgeç ve mıknatısla ayır.
Bu uygulamanın kullanıldığı konular
- Karışımları Ayıralım: Fen köşesinde elek, mıknatıs ve süzgeç kâğıdıyla karışımları ayır; sonra mutfak atıklarını doğru kutulara at.
- Karışımlar ve Ayırma (Yakında): Şekeri toz ya da küp olarak, sıcak ya da soğuk suya atar, karıştırma hızını değiştirir ve çözünme süresini ölçer; karışımlara uygun ayırma düzeneğini kurar.
- Çözünme Süreci (Yakında): Tuz kristalini suya bırakır; su moleküllerinin iyonları sarıp kopardığını görür. Yağ damlasıyla suyun neden karışmadığını, deterjan ekleyince ne olduğunu izler.
- Çözünürlük (Yakında): Kaşık kaşık şeker ekleyip dibe çöktüğü anda doymuş çözeltiye ulaşır; sıcaklığı artırıp çözünürlük grafiğini çizer. Gazlı içeceği ısıtıp gaz çözünürlüğünün azaldığını görür.
- Derişim, Kaynama ve Donma Noktası (Yakında): Çözünen ve su miktarını değiştirip molar derişimi hesaplar; tuz eklenen suyun daha geç donduğunu ve daha geç kaynadığını termometreden izler.
- Az Çözünen Tuzlar (Yakında): Ortak iyon ekler ya da sıcaklığı değiştirir; çökeltinin arttığını veya çözündüğünü ve iyonların sayısını izler.
Kazanımlar
- FB.3.4.2 Günlük yaşamda karşılaştığı karışımların ayrılmasında kullanılabilecek uygun yöntemleri kullanarak deney yapabilme
- FB.3.4.3 Atıkların ayrıştırılmasına ilişkin problem çözebilme
- FB.7.5.8 Karışımları homojen ve heterojen olarak sınıflandırabilme
- FB.7.5.9 Çözünme hızına etki eden faktörler ile ilgili hipotez oluşturabilme
- FB.7.5.10 Karışımları ayırmak için deney yapabilme
- KİM.10.2.1 Çözünme sürecine ilişkin bilimsel model oluşturabilme
- KİM.10.2.2 Farklı maddelerin birbiri içinde çözünebilirliğini kanıt kullanarak açıklayabilme
- KİM.10.2.3 Çözünme olayını sınıflandırabilme
- KİM.10.2.4 Çözünürlük kavramına ilişkin operasyonel tanımlama yapabilme
- KİM.10.2.5 Çözünürlüğe etki eden faktörleri belirlemeye yönelik kanıt kullanabilme
- KİM.10.2.6 Çözeltileri sınıflandırabilme
- KİM.10.2.7 Çözeltilerin molar derişimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme
- KİM.10.2.8 Çözünen maddenin tanecik sayısının çözeltilerin kaynama ve donma noktasına etkisini belirlemeye yönelik hipotez oluşturabilme
- KİM.11.2.13 Suda az çözünen tuzların çözünürlüğüne ilişkin bilimsel model oluşturabilme
- KİM.11.2.14 Suda az çözünen tuzların çözünürlüğüne etki eden faktörlere ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
Bunları da deneyebilirsin
- Periyodik Tablo: 118 element 3D karolar hâlinde; elemente dokun, atom modelini ve nerede bulunduğunu gör, sıcaklıkla hâl değişimini izle.
- Gazlar ve İdeal Gaz: Laboratuvar tezgâhında pistonlu silindirdeki gazı sıkıştır, ısıt ve gaz ekle; basınç, hacim ve sıcaklık ilişkilerini ölç, ideal gaz denklemini kur ve cam boruda NH₃ ile HCl'nin yayılmasını izle.
- Atom Modelleri ve Orbitaller: Müze salonunda Dalton'dan modern modele atom modellerini dönüştür, altın levha deneyini yap, orbital bulutlarını incele ve elektronları enerji tahtasına yerleştir.
- Metalik, İyonik ve Kovalent Bağ: Laboratuvar tezgâhında sodyumun elektronunu klora taşı, iki atomu yaklaştırıp ortak elektron çiftini gör, metal kafesteki elektron denizini izle; kurduğun yapının Lewis gösterimini ve adını oku.
- Periyodik Tablo, İyonlar ve Eğilimler: Laboratuvar masasındaki kör tabloda elektron diziliminden elementin yerini bul, eğilim sütunlarını yükselt, atoma elektron verip aldırarak iyonun büyüyüp küçülmesini izle.
- Atom Modeli Stüdyosu (Yakında): Çekirdeğe proton ve nötron, katmanlara elektron ekle; atom, iyon ve izotopun nasıl değiştiğini 3D olarak gör.